LIANURHA of THINGSAI KHUA RAMHUAI HMUH DAN!!

  • Ramhuai nulain pasala neihah an thlem.
  • Ramhuai nula ten sangha an mansak

Kum 1969 khan Ţiau kawng lamah lo atan Thalhrit kawn ka nei a, buh hmin dawnin ka lovah chuan sanghal a chhuak thin a. Chu mi veng chuan ka riak a, lungfal 5, ka thlam velah chuan ka kam a. Zan khat chu khua a thimchauh tihin ka lungfal chu a per a, ka han en a, sazu te tak te hi a lo delh a, ka rawh ta a. Ka rawh zawh chuan thingpui ka in laiin ka lungfal chu a per lehin ka hria a, ka zuk en leh a, a lo per hauh si lo va. Ka chho dawn a, a dang chu per ang chiahin a ri leh chhak a, ka zu en leh a, a lo per leh miahsi lo va. Ka chhoh dawn țep chuan a thlanga mi chu per chiahin ka hre leh a, ka zuk en chuan a lo per leh lo va, mak ka ti hle mai a, “Engtizia nge maw ni chu le?” ka ti a, mak ti tak chuan thlamah chuan ka lut ta a.

Inrinni a lo thleng a, kan hawn kawngah chuan Pu Taithanga nen kan haw tlang a, ka thil tawn ang chiaha lungfal a kama per ri ang taka a awma a per hauh si loh thu chu a sawi ta a. Kei chuan, “Kei pawh chutiang chiah chuan ka lungfal zu awm a, mak ka ti em em mai a, a ngaihna lah chu ka hre si lo va,” ka ti a. Ani chuan, “A, Liana, chutiang chu rammi alawm maw le,” a ti a.

Kar lehah chuan ka ri pa nen chuan riak turin kan insawm leh a, ani pawh chuan riah ngei tumin a insawi a, kei chu ka kal ta mai a. Tlaiah chuan ka ri pa chu a lo kal leh kal loh ka lo thlir reng a, thim dawn țep chuan ka thlam bul kawngah chuan mi lo kal rawn țawng nawk nawk hi ka hria a, ka thlam zawn rawn thleng awma ka rin chuan ka han ko va, min chhang ta reng reng lo mai a, mi tihder tumah ka ngai mai a.

Zanriah ei kham hun velah chuan ka thlam chara vah hual mau hmunah chuan țawng nawk nawk leh ri deuh rawk rawk hi ka hre leh a, ka va pan hnai a, ka ri pa kha niin ka ring a, ka han ko leh a, mi chhang leh ta hauh lo mai a, mi tihțhaih tum niin ka ring leh a, “Engtizia vei nge maw ni che le,” ka ti a, mau bung hian ka han vawm a, a reh leh ta țhap mai a, lungțhil ka țham a, ka han vawm leh uai uai a, engthawm mah ka hre leh ta lo va. Ka thlamah chuan ka phei leh a, thla hi a eng deuh riai ruai a, ka rilruah hlauhna deuh ka nei ta tlat mai a, ka hmulthi a ding sung sung ta mai a, “Kan velah hian tunge riak ve awm aw, ka fin ngawt mai loh chuan a țha dawn hauh lo mai,” ka ti a.

“Ţiau kam lamah riak a awm ve awm kha maw, ka zuk fin mai teh ang,” ka ti a, ka insiam a, kal mai tur chuan ka in ak ta uaih mai a. Chutih lai tak chuan in lam ațang chuan mi lo kal țawng nawk nawk hi ka hre leh a, “E, chu chu mihring țawng tak tak a ni,” ka ti a, ka lo thlir reng a, hla deuh ațang hian anmahni pawh chu ka hmu thei ta a, ka lawm hle mai a. Ka thlamah chuan an lo kal a, nu pahnih sanghal veng tur ve bawk an lo ni a, ka mei an rawn chhi a, an kal leh mai dawn a. “Awi, chawl ve ta rih che u, kei pawh mahnia riah zawng ka duh lo, in hnenah ka riak ve ang,” ka ti a. A upa zawk chuan, “Sanghal veng tura riak si, i lova i riah loh te chuan i tihim dawn em ni? Nang hi engemaw tak hlauh i neite hi a ni ang e, engnge i hlauh?” a ti a. “Engmah ka hlau lem lo, kei hi zawng ka dawih ve reng reng a, riah fin mai che u ka duh a ni,” ka ti a. Nu pahnihte chu an kal a, ka zui ve ta a. An lo kan thlen chuan zan dar riat vel emaw a niin ka ring. Nu pahnihte chuan, “Lo mawng lamah mei kan zuk chhem ang e, thlam hi lo nghak rawh,” an ti a. An mei zuk chhem chu lo chho har ka ti hle mai a, ka zu au nghe nghe a. Anni chuan ka hlauh deuh dan kha an hriat avangin an lo chho ve thuai a. Nu upa zawk chuan, “Liana, engnge i hlauh, hlauh i nei zawng a nih phawt mai hi, han sawi teh,” a ti a. Ka thil hlauh chu ka hrilh ta a. Ani chuan, “Isua Kristaah i awm lo a nih hi, kei chu Isuaah ka awm avangin engmah ka hlau lo, ka țawngțai ang che,” a ti a, mi han țawngțai nghe nghe a. Chumi zan chu tui takin kan mu ta a.

In lamah chuan mitthi awm avangin hawn țulna a lo awm a, kan haw ta a. Ka riak lut leh tur chuan ka fanu Thanpuii kum 7 mi lek hi khawhar dalah ka hruai a. Zanah chuan thosilen kan zar a, kan pafa chuan kan mu ta a. Zanlai velah chuan ka fanu chu ngik deuh feih feih hian ka hria a, ka han harh chuan ka han dap a, a mutnaah chuan a lo awm lo va, thosilen pawnah bang bulah hian puan pawh sin lovin a lo awm daih mai hi a lo ni a. Ka han chawi a, a lo vawt ngiak mai a, ka han pawma ka han en chuan a mit men dan hi a rang hlir hian a lo meng ta mai a. Mei ka chhem a, (ka ri pa kha chumi țum chuan a riak ve tawh a) ka han ko va, an lo kal a, “A, ka fanu hi a awm dan a țha tlatlo mai a, zanin chuan haw lovin min riahpui mai rawh u,” ka ti a, min riahpui ta nghe nghe a.

Zan lehah chuan kan thlam char lam bang bulah hian ‘Rawt’ a rawn hram ta a, bang chu ka han beng thin a, a reh duh chuang si lo va, kan thlam bang chu ka han keu va, chem humin ka zen chhuak a, ka han vai vel a, a tawlh hla deuh va. Kan han mu a, mei a thim dawn chauh tih chuan ka muthilh hmain, “Lianurh” ti hian mi han ko va, ka han inbeng kang a, “Lianurh” mi rawn ti leh a; mahse ka chhang hauh lo va. Chumi kar chu a tawp a, kan haw leh ta a.

A kar lehah chuan kan rite nen chuan mahni thlam țheuhah kan riak leh ta hlawm a. Zan thla engah chuan ka riteho chu ka thlamah chuan an rawn leng a, tlaitlanah an țhu a, an zai an zai a. Kawngka lam chu ka kalh a, ka țhianteho hnenah chuan, “In peih chin chin awm ula, kei chu ka han mu ang e, in hawn pawhin tlaitlan kha chu khar pawh a ngai lem lo vang” ka ti a. Ka mutsan ta mai a. An hawn lai pawh chu ka hre ta lem lo va.

Zan lai velah chuan ka thlam tlaitlan ațang chuan, “Lianurh, tho rawh,” ti hian min rawn țhawng ta a, ka han harh a, ka tho nghal phut a. Ka thlam tlaitlanah chuan nula tleirawl deuh te hi a lo ding reng mai a, ka hlau hle mai a. Mei ka han chhem a, ka rilru chuan, meichher chhita tlan chhuah thut ka tum deuh va. Ka rilru hria ni awm tak chuan nula chuan, “Hlau reng reng suh, hlauh tura awm ka tum hleinem,” a ti ta a. Chutia a tih chuan ka hlauhna pawh chu a reh deuh huai a. Nula chu a lo lut a, kei chu thlam char lam tap bulah ka țhu a, nula chu ka hma zawn chiahah chuan ka lam hawiin țhutphah atana thing tum tawng chen lek ka siamah a țhu ta siah mai a. “Engnge i tiha heta i riah?” tiin min zawt a. “Ka buh hi sanghalin an ei ka hlau va, ka veng a nih hi” tiin ka chhang a.

Ani chuan, “Ngaihtuah duh suh, an ei lem lovang” a ti a. Nupui ka neih leh neih lohte min zawt a, ka neih tawh thu leh fa pawh pathum ka neih tawh thu te ka hrilh a, “A nih tak chu,” a ti ve mai a. Chutia kan inbiak lai chuan nula te chuan, “Lo lut ta che maw le,” a ti a. Pawnah chuan țhian dang a lo nei lo niin, a lo lut ve ta a. Chu chu nula upa lam deuh hlek ni awm tak hi a ni a. Thlam chhungah chuan mi hnungchhawn deuh hian a ding deuh reng a, ui chal lian deuh mai hi a rawn hruai nghe nghe a. Lo lut hmasa nula khan, “In lengte țhutphah pek nachang pawh i hre lo va, han pe ta che maw le,” a ti a. “E, a ni tak maw,” ka ti a, saiip, lukham atana ka thleh ka pe a, ka hmaah chuan mi hnungchhawn zawng bawk chuan a țhu leh ta a. Chumi chu a hmel pawh ka hmu thei hauh lo, ka lam a hawi duh tlat loh avangin.

Ka rilru chuan an ui hruai kha ka hlau deuh va, ka rilru hria ni awm tak chuan nula naupang zawk chuan, “Ui kha kaltir rawh,” a ti a, a upa zawk chuan, “Kal rawh” a ti a, a kal ta mai a. An inthuam dan chu- a tleirawl zawk chuan pawnfen var a feng a, puan țial sin deuh hi a bat bawk a, bengbeh- uai chi ni lo, bet chi, tumbul an tih hi a beh a. A sam chu a tukkhumah hian a țawn a, a arh laih a. A hmel chu ngo deuh ving veng, hmai bial deuh, mit bial kal mai hi a ni a, te deuh hmel fel tak a ni. A upa zawk erawh chu ka lam a hawi duh tlat loh avang chuan a hmel chu ka hmu lo reng reng a, puan țial khat deuh, a dungzawnga țial hi a sin a.

Ka rilruah chuan, ‘Lasi an tih hi an ni ngei ang a, Pathian lam thilte hi an hre ve emaw ka zawt teh reng ang,’ ka ti deuh a ni a; chutiang lam sawi tur chuan ka țawng thei tlat lo mai a, “Chutiang zawng nakinah,” tih lam hi ka rilruah a lo lut leh tlat thin a. Rei fe an țhut hnu chuan, “Haw tawh rawh u, ka mut a chhuak viau asin maw le,” ka ti a. Tleirawl zawk chuan, “Inlengte han hnar chu le,” a ti a, a nui deuh vei seih a. Khua a var hma deuh chuan an haw ta a, kei pawh chu rei lote chu ka han chhing hlek bawk a. An awmdan kha an intihhlauhawm lem loh avangin hlauhna pawh ka nei ta bik lo va, rawn leng leh se ka ti rilru viau mai a.

Hmuh ka chak ang ngei chuan zan leh zanlai velah bawk chuan zan hmasaa ka hmuh ang chiahin an rawn kal a, a ngaiah bawk chuan an țhu leh ta a, chumi zan chuan an ui hruai pawh chu ka hlau ta lem lo va, thlam tlaitlanah chuan an bawhtir ve ta a. An hnenah chuan, “Lo leng tur in nih rau rau chuan engatinge hma deuhah in rawn kal loh, in awmna a hla em ni?” ka ti a, A tleirawl zawk chuan, “Hla vaklo ve,” a ti ringawt a, an awmna hmun phei chu ka zawt ta bik lem lo va. Hetih laia ka rilrua thil lo lang pakhat chu- Lasi an tih hi an ni ngei ang a, sa kah theihna ka dil dawn em maw ni aw, tih hi a ni a; mahse ka rilru pakhatah- He thil hi ka hneh chuan Pathian lamah felna ka hmu ang a, ka hneh loh erawh chuan thiam loh ka chang dawn a ni, tih hi a ni a. Chuvangin engmah ka sawi ta lo.

Hetiang hlir hian zan li an lo kal țhin a, Zirtawp zan chuan tleirawl khan, “naktuk chuan i haw ang maw? I haw a nih chuan ni dangah eng hunah emaw inhmuh lehna hun kan la nei leh dawn nia. Chumi hunah chuan duhthusam kan sawi dun tawh dawn nia,” a ti a, kei chuan, “A, hun dang hun dang a ngai hleinem, tunah sawi nghal mai rawh u,” ka ti a, haw tuma an ding chu han chelh ka tum a, ka han ban a, an bo ta diak mai a.

Thil awmzia chu ka rilru chuan ka ngaihtuah zui ta a, an kalna lam chu thlirin buh an sut nghin leh nghin loh te hmuh ka duh avangin ka en zui deuh va, engmah hmuh ka nei chuang lo.

Chuta chinah chuan hmuh leh chu duh lohna ka neih deuh avangin chhuahvahna leh zin veivahnaah reng reng pawh mahni maia kal chu ka hreh ta deuh tlat mai a. Vawikhat chu Hnahthialah thil hralh tur ka dah a, ka dahnate chhung chuan, “In thil dah kha lei duh an awm a, lo chhuk vat rawh,” tiin min rawn chah a. Mahni chauhva kal chu ka hreh avang chuan țhian ka sawm a, kan kal ta a.

Tuichang kan thlen hma deuhvin van lam ațangin ka hma chiahah rulvankai hi a lo tla thlawrh mai a, leiah chuan a ding âng phiau mai a, ka țhian hnenah chuan, Vawhlum rawh,” ka ti a, a vawhlum ta a. Hnahthiala ka thil dah lei duhtu chuan min lo nghak peih lo va, engmah hralh chuanglo chuan kan hawng leh ta ringawt mai a. Hnahthiala ka thildah ang bawk kha Lungkawlhah pawh ka dah bawk a. Lungkawlha ka thil dah chu lei duh an awm avangin min rawn chah leh a. Hnahthiala ka kalpui bawk kha ka sawm leh a, kan pahnih chuan kan kal leh ta a. Lungkawlh kan thlen dawnin an dai bula phulah sawn Tuichang kama ka thil hmuh ang chiah bawk khan rulvankai bawk kha ka hmaah chuan a lo tla leh ta a, a ding âng leh ta phêt mai a. Ka țhianpa hnenah chuan, “Vaw hlum rawh,” ka ti leh a, a vuak hlum duh tak loh avangin keiman nihliapin ka vaw hlum ta a.

Heng thil awmzia zawng zawng hi mak ka tih deuh avangin Dawn (Burma ram khua) khuaa ka pa a lo zin țumin ka hrilh vek a, ka pa chuan, “A, i thil hmuh, ramhuai chu pahnih an ni a, in inhmuh hnuhnun ber zanah, “In hmuhna hun kan la nei leh ang a, chumi hun chuan kan duhthusam kan la sawi dawn nia,” a tih ang khan kawm leh che an duh a; mahse țhian i neih avangin mihring hmel ang puin an inlan ngam lo a, rulin an rawn inlan a nih chu. I tihhlum ve ve avangin an pahnihin an bo tawh ang, khawiah pawh kal la, hmuh tur an awm tawh lovang, hlau duh tawh suh,” a ti ta a. ‘A ni awm mang tak e,’ ka ti ve ta deuh va.

{ Hemi hmutu Lianurha hi tunah hian kum 55 mi vel niin amah pawh a la dam a, Thingsai ah a la awm a ni. }

Thulakna: RAMHUAI By MUP General Headqarters

Advertisements
Aside | This entry was posted in Thu Ngaihnawm, True Story and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s