Tamil Nadu ah zu khap

Tamil Nadu-ah nimin thawhtan atang khan zu khap burna dan hman tan a ni a, Chief Minister thar, Edappadi K Palaniswamy-a’na sawi danin zu khap burna dan hi a tahtawla kenkawh chhoh a ni ang a, a bul tan nan sorkar zu dawr 500-te chu khar nghal a ni ang.

Chief Minister Pu Palaniswamy-a hian inthlan campaign-a AIADMK thutiam tihhlawhtlin nan hmeichhia nuai 1 hnena subsidy-a moped semna tur thupek a ziakfel nghal a, Dr Muthulakhsmi Reddy Maternity Benefit Scheme hnuaiah nu, fa 2 nei chinte tanpuina chu cheng sing 1 sang 2 atangin sing 1 sang 8-ah tih san a ni ang tih sawiin thalai hna neilo te tanpuina pawh a leta tihpun a ni ang, a ti a, cheng vbch 85 sengin kumin chhung hian sangha mana eizawngte tan chenna in sangnga sak a nih tur thu a sawi bawk.

Aside | Posted on by | Tagged , | Leave a comment

Forensic Files: Bagging a Killer (Mizo version)

  • Tualthahna sulhnu chhuina.

Hmeichhe naupang kum 9 a upa Valiree Jackson-i chu an In Spokane, Washington atangin hnuhma chhuizui tur awm lovin a bo a. Thenawm khawveng zawng zawng deuh thawh chuan khawiah nge a awm ang tihin an In bulhnai ruam, ngaw leh tlangah te chuan an zawng mup mup a. Hmuh a ni lo. Mahse, a bo dan mak tak mai chhuichhuah nan chuan van boruak mel 10,000 a hla a awm Hnuchhuina Hmanrua pakhat hmangin an chhuichhuak thei ta a ni.

Spokane, Washington hi khaw lun ve tak a ni a. A khaw laili lai tak hi North west tia hriat a ni. Chhungkaw tam tak khawsak tum te chuan chu North West chhak lam mel eng emaw zah a hla awm Spokane ruamah awmhmun khuarin an inbengbel hlawm a. Zirna In a thaiin sualna a tlem a. Chu mai bakah chhungtin te chu an ngaih angam bik a ni.

He khuaah hian Brad Jackson-a, motor lian (Truck) khalh thin, leh a fanu Valiree-i te pawh he khuaah hian khawsain Brad-a nu leh pa te nen In an in luah tawm a ni. Brad-a hi Valiree kawl phalna neitu bik a ni. Achhan chu Valiree nu Ros e Anne Pleasant-i chu mak tak maiin kum 7 liamta khan a lo khuangcherbo tawh a. He n hi ruihtheihthila harsatna nei a ni bawk.

October 1999 khan Valiree chuan kum 9 a pumhlum ve chauh a. Naupang thiam thei tak Mc Donald Elementary School a pawl li zilai a ni a. A school kalna hi an In atanga thui lo te a awm a ni nghe nghe. An zirtirtu pakhat Shelly Egeland-in a chanchin a sawi dan chuan Valiree chu naupang harhvang tha tak mai tupawhin lo tibuaiin lo inhaupui thin mahse chutiang chu duh ve ngai lo leh inremna siam duh mi a ni. Naupang duhawm tak intihbuaina a tel ngai lo mi nihin a sawi bawk.

October ni 18, 1999 thawhtan zing chu he thil diklo rapthlak tak a thlen hma zawng chuan tuk dang school kal ni ang bawkin a lo herchhuak leh a. Police lam chuan mi pakhat hnen atangin mangang taka tanpui dilna phone call an dawng a. Police lam phone chhangtu (Dispatcher) chuan "Eng pawi hai nge thleng ta?" tia a han zawh chuan "Ka fanu ka hmu hauh lo mai" tihin a lo chhang a. "Kum eng zat mi nge le?" tihin a zawt chhunzawm a. Aw lawi leh mangan hmel taka "Kum 9" tih chu chhanna a ni. Dispatcher bawk chuan,"Vawiin school a kai na nge?" tihin a han zawt leh ta a. "Kal lo. School kal turin kan inpeih deuh chiah tihin pawn lamah infiam turin a chhuak a. Kan in peih hma vang a ni ang. Ka zawng hmu ta miah lo mai" tihin a lo chhang a. A awka atang chuan a mang ang a ni tih a hriat theih bawk. "I fanu chu vung ngo a ni em?" "Aw ni e. A sam pawh a sen deuh hlek" tih chu an inbiakna a ni.

Brad-a sawi dan chuan Valiree-i chu an uite nen an In hnung lamah an infiam a. Hetihlai hian ani chu inhnuai lamah awmin thawmhnaw a su a ni. A hnu deuhah Valiree school kai turin an motor dahna kawngka lam atanga In a chhuahsan thawm a hre leh a. Chu chu Dar 08.32 nihin a sawi bawk. A hnu a Brad-a pawn va chhuak chuan an kawngkapui bula kailawnah school ipte lo let reng mai chu a hmu ta a. A fanu hming lam chungin a zawngkual a. Brad-a sawi leh dan chuan Police te a call hmain theih tawpin a zawng a, an thenawm In-ah te pawh a zawng ruai a ni. Police a call laiin a fanu thawmhnaw hak rawng an han zawh chuan a ni chuan Jeans kekawr pawl a pang sira a pawl duma inrin thla leh mawza senduk a bun a. Coat sendang pangpar lem chuang a hak thu a sawi bawk a ni. He inbiakna (Phone Call) hian Police mai ni lovin thenawm inngaihsak tak tak te pawh mibo zawnna kawngah a puih hle mai.

Valiree zirtirtu Shelly Egeland-i chuan interviewna ah ti hian a sawi a. "Zing dar 9 velah ka haw a. Ka pasal nu chuan tlai lam dar 5 velah phone a min lo bia-in hmeichhe naupang samsen theng mai bo thu min lo hrilh a. Valiree a ni tih chu ka hre nghal pang mai a ni. An In lam panin ka tlan thuai a. Valiree pa Brad-a chu tualzawl ah ka va hmu a. Ka va pan hnai a, ka kuah a. Ti rawh i zawng hmu ang ka ti a." tihin Valiree bo thuin a thawn thu a sawi a. Dik tak chuan Police ten naupang bo report tam tak hi chu an mahni Inah an va hmuh lo a ni pawhin an thenawm te Inah lo infiamin am va hmu tlangpui thin. An bo atanga 45 minutes emaw dar kar khat chhung emaw velah hi chuan hmuhchhuah an ni chawk a. Mahse chu hmeichhia naupang erawh an In-ah emaw thenawmte In-ah emaw hmuh tur a awm hauh lo mai.

Valiree-i pi chuan TV ah a tunu him taka a haw leh theih nan ngenna a siam a. "Tu pawh ni rawh, ka tunu labo tu khan Khawngaih takin him taka a lo haw leh theih nan i zahngaihna kan dil e. Valiree i la hria em? Zantin kan inkuahin Bawihte, kan in fawp thin a ni kha. Khang te kha la pek leh che kan duh a sin " tihin.

Chutianga mibo zawn hna an kalpui lai mek chuan thenawm te chuan Police hote chu biain hnuchhuina tana tangkai tur thu an lo thlen ve mawlh mawlh bawk a. Thenkhat chuan, "Kha hmeichhe naupang rukbo thuah khan in tana tangkai thei tur thu hriat ka neih a ni. Karkhat liamta mai khan kawrchung pawl ha, feet 6 leh inchi 2 a sang …… ka hmu a" ti velin an lo sawi ve mek bawk a. Vanduaithlak takin chung thurawlhruk zozai an dawn te chuan awmzia fumfe a neih lo. Nu leh pa te chuan thil tihbaiawm takin an veng reh tak chu a run mek nihin an hria a. Nu leh pa te chu hlauhnain an khat a. An fa te mahni chauha school kal pawh an remti ta lo hial a. An chhungkuaah chutiang thil chu a thlen ve an duh lo a ni.

Ni tam a liam ta. Mahse hmeichhe naupang kum 9 mi Valiree Jackson chungchang erawh hriattur a awm hawh si lo. Bo zawnna chu dawr, Car tukverhah te leh internet lamah te pholan a ni a. Chanchinbu leh TV lam te pawh chuan tualchhung mi te chu eng thil pawh rinhlelhawm a awm phawt chuan hriattir vat turin an ngen a.

Nu leh pa te pawh chuan chutiang rual lek naupang han bo ta mai chu tu emaw khawtlang nena in hnimhnai vak lovin school naupangte a veh bik a ni ang tihin ngaihthat lohna lian tak an nei a. He thilthlengah hian tu tih hriat lovin a rubo a ni ang ti chu thil awm thei pakhat a ni. Mahse Jackson chhungkua a buaina thleng tawhte vang erawh thildang daih a kawk thung a. Kan sawi tawh ang khan Valiree-i nu kha kum 1992 atang khan mibo anga chhinchhiah a ni. Police te ngaihdanah chuan "A nu in emaw tu emaw anu remruatna-in Valiiree-i kha an la bo a ni mai law'ng maw?" ti chu zawhna lian tak a ni. Mahse miten Valiree-i nu an hmuh hnuhnun ber chu kum 7 liam ta, kum 1992, daih khan a ni tawh si. Rosa Anne Pleasant-i unaupa John Stone-a chuan he Valiree bo changchangah hian a farnu Rose Anne Pmeasant-i khan inhnamhnawihna a neih a ring hauh lo. A rinhlelh ber chu Valiree-i pa Brad a ni tlat. Pawisa hlawh leh hmuh theih nan nawhchizawrhna ah a hralh nihin a ring a ni. A fanu hmuhlet leh theih nana lawman pek tur pawisa a tuak a nga. An ngaihdan chuan pawisa tam tawk a khawn ngah hnuin pawisa chu a hlan an ring a. Chu a chhapah Brad-a kha damdawi ngai mi a lo ni bawk nen, eng ber nge thudik tih lah an hre theih mai si lo.

Detective te chuan Brad Jackson-a te In ah chuan hnu han chhuidawn theih tur thil a awm em tihin an han dap ta a. Valiree-i rooma a lukhamah chuan thisen tharlam tak an hmu a. Brad Jackson a sawi dan chuan Valiree-i khan a bo hma zan khan a hnar a ti thi a. Police te pawh chuan Doctor-in Valiree tana a chawh Anti depressant a tana hman, Paxil damdawi, an hmu bawk a. Chu naupang hlim theih tak chuan Counselling a dawng a ni tih pawh an hrechhuak leh ta zel a. A chhan pawh a pa bialnu leh amah inkar boruak rip leh hahthlak lutuk vang nihin a lang. Valiree-i pa Brad jackson -a bialnu Danette Schroeder-i leh Valiree-i te kha inhau chamchi leh insual deuh reng thin an ni a. Chutiang boruak karah chuan Valiree-i khan Therapy lak a mamawh a ni tihin Danette-i khan Brad-a hnenah a lo rawt tawh bawk. Chu ta tang chuan Anti-Depressant damdawi chu pek/chawh a lo ni ta a ni.

Forensic Scientist te chuan Valiree rooma a khumah chuan thil dang hmuh an la neih leh ta cheu mai. Chu an thil hmuh chu hmul/sam sen pahnih a ni. Chu hmul/sam an hmuh chu serh-hmul a ni tih an finfiah ta bawk a. A landan chuan Brad Jackson-a serhhmul nen a in ang hle bawk. Mahse serhhmul te chu pindan pakhat atangin pindan dangah mawza bun laia a kai atangin a insawn ve thei tho a. Chutiang a ni chuan chu an thil chhar chu awmze neilo a ni anga; ani lo vek pawhin chutah chuan inkhuaikhemna a thleng a ni tih a kawk theih bawk.

Police te pawh chuan Brad Jackson-an nu leh pa dang te ang lo takin Valiree bo ni a a thawmhnaw hak te kimchang taka a sawi vek thei chu mak an ti hle a. Valiree thawmhnaw hak te chu kimchang takin a hre kilkel vek a ni. A mawza senduk bun te nen lamin a sawi thei tlat. Valiree-i khan hnarthi chang a neih ngei mai. Mahse, inchhunga finfiahna awm te atang chuan Brad-a thusawi te chu a dik a ni ti finfiah theihna a awm si lo. Chu mai a la ni lo, Police te chuan lukham chunga thisen kai tih bak inchhungah chuan finfiahna dang an hmu si lo. Hnarthi ti reh nana hman ang chi towel emaw toilet paper ang chi tak ngial pawh an hmu lo a ni.

Police te chuan Dap phalna (Search Warrant) hmangin Brad-a Pick-Up Truck leh motor te chu Finfiahna (Evidence) zawngin an han dap ta a. Mahse Police te chuan chung motor pahnih te atang chuan engmah hmuh an neih si lo. Valiree bo atanga karhnih ral hnu chuan Spokane Valley-a chengte chuan mawmbati chhi engin dam taka Valiree lo kir leh theih nan tawngthaina hun an hmang a. Heti lai hian mi tlem te chauhin Valiree-i pa chu rinhlelh (suspect) a ni tih an hria. Mahse mak tak maiin Police te chuan Brad Jackson-a chu an umzuiin an chhui reng bik ta tlat lo mai. E nge a chhan ni ta ang?. A chhan chu umzui reng a ngaih lo vang a ni.

Police ten finfiahna zawnga Brad-a Truck leh Car te an enfiah lai khan motor chhungah thil hnutchhiah an nei a. Chu an thil hnutchhiah chu khawl pakhat Global Positioning system, GPS ti a kan sawi thin hi a ni. Kan chenna khawvel chung lam Mel 10,000 hla-ah khian GPS 28 ten kan khawvel hi an kal hual reng a. Chung GPS te chuan Atomic Clock-in hun dik tak a lo chhinchhiah thlap thlap te chu Eng zung/Radio zung hmangin lei lamah an lo thawnlet leh thin a. Signal te chuan kal hlat lam in ang lo theuh an neih avangin hun hran theuhin khawvel pawh an thleng a. Computer Receiver chuan chung hriattirna (Information) te chu feet 30 bial chhunga awmna hmun (Exact Position) dik takah a lo chantir thei a. GPS receiver khan chu hmun chu a lo chhinchhiah a nga. Hmun pakhat atanga hmun dang a kal sawn chuan a dar kar inthlauhna leh chu hmunah chuan dar kar eng zat chiah nge hman a ni ti kha a lo hre thei dawn a ni. Chuti chuan motor awmna chin chu Police ten an lo thlithlai reng theih tawh dawn a ni.

Brad Jackson-a motor-a GPS Transmitter te dah ruk an ni hnu chuan Detective Dave Madsen-a, Spokane County, Sheriff's Dept. a mi chuan ruahmanna hlauthawnawm deuh mai a siam ta. Tichuan, Detective Madsen-a chuan amah (Brad-a) ngeiin a fanu chu a thah a ni tih a rinhlelh thuin a han hmachhawn ta a. Detective Madsen chuan chu tia ham luh tawp chuan harsatna a siam thei ang ti pawh a hre lo. Mahse Valiree-i bona atangin kar khat lai a liam tawh hnu pawh a Valiree-i chu hmuh a la ni lo va. A vanneih hlauh takin ti thuah Brad-a kha hetianga hmachhawn ta hi a ni. Kar khat lai liam hnu pawha hmuh a ni lo avangin phumbo hial a ni a ring zawk tawh mah a ni. Detective Madsen chuan, "Ih e, i fanu kha i that a ni tih kan hria. Khawiah emaw i phum bo tih pawh kan hria a. I phumna kha duhthusam-in a thuk lo avangin ramsa ten a ruang chu an la rawn hmuchhuakin a ruh te pawh an la rawn phawrh a nga. Chumi hunah chuan kan la hmuchhuak dawn tho tho" tihin a han vehthlem ta a. "Ka la chhuichhuak dawn che a. Chu hun chu eng tikah nge tih i hre lo. Jailah ka la khung dawn chiang che a ni" tihin a han vau zui a. Detective Madsen-an a chhui reng ang bawkin tunah chuan Satellites te paw'n an chhuizui reng tawh dawn a ni.

Chu Detective tawktarh a Brad-a inbarhluh nan chuan hun rei a mamawh lo hle mai. GPS chuan Brad-an mel 60 laia hla, hmun fianrial tak thingkihna hmunah a in khalchhuak a ni tih a rawn lailang ta chiah mai le. Chutah chuan minute 44 lai a awm a ni tih pawh a lang bawk. Hemi hnu ni li-na ni ah chuan Brad-a chu an In atanga minute nga a hla Vicari Road a hmun finrial dangah a in khalchhuak leh a. Chumi hmun pan chuan Dar 2 Minute 28 leh Second 28 ah a chhuak a. Chuta tanga a kalsawn leh hun chu Dar 2 minute 44 leh Second 10 ah chiah chiah a ni. Chu hmunah chuan Minute 15 dawn a tap tihna a ni chu.

Chu lai hmun atang chuan Brad-a chuan mel 60 a hla-ah a inkhalh chhuak leh a ni tih GPS chuan a lailang leh ta a. A hma a thingkihna hmunah khan a chawl leh ta chiah bawk. He a kalna kawngah hian hmun pharh duai te, lo neihna hmun leh ramngaw chhah pui pui te a awm a ni.

Police ten Vicari Road an thlen chuan uisathiam (Cadaver Dogs @ Police te uifing K-9 emaw K9 ti a kan hriat, police emaw dan kengkawhtu te puih tura a bik taka zirtir ui) chuan thlan pawnlawi taka lo in laihna lam chu a pan ding nghal ta chat mai a. Chu thlan chu a lo ruak ta tlat mai. Plastic bag pahnih leh thil them ban sei tak eng i lo bel nana hman chi (Duck Tape/Adhesive tape) a sam sen lo bet nuaih bak hmu tur a awm lo. Chumi hnu chuan Police te chuan thingkihna hmun, Mel 60 a hla, chu an pan leh ta. Chu hmun an thlen chuan Cadaver Dogs te chuan lei laih hlim tharlam tak an hmuchhuak leh ta. An han belhchian chuan thlan a lo ni a. Vicari Road a an hmuh hmasak ai khan a lo thuk zawk bawk. Chu thlan ah chuan kum 9 mi Valiree Jacson-i ruang chu bawkkhup zawnga lo awmin an hmu ta a ni. A tawpah chuan Police ten vanneihna beisei chunga an thil tih chuan awmzia a rawn nei ta. Police te chuan Brad-a chu a tualthah thupbo nan Valiree-i a phumna hmasa aia thuk zawka phum tha leh tur khawpin an lo ti hlauthawng reng hi a lo ni a.

Valiree-i ruang ni ngei a hriat hmu a ni thu Valiree putea John Stone-an a lo hriat chuan ti hian a sawi a," Leiah ka tlusawp nuaih a. Engmah ka hre ta lo. Ka ban leh ke tepawhim engmah an hre tawh lo. Nunna ka nei tawh lo. Ngaihtuahna fumfe ka nei lo va. Ka hriatna pawh a thi a ni. Aw.. a va na tak em! " tihin.
Hnuchhuitu (Investigator) te chuan tunah chuan Forensic Evidence tam tham zet mai an neih ta. Brad-a te choka a tam tham zet mai an hmu tak ang Plasti Bag chhunga Valiree-i thisen sulhnu lo awm bawk te; thlana Duck Tape an hmuh, Brad-a inhnuai a mi nena in ang chiah mai te; Brad-a ke hniak leh a motor ke hniak thlan bula an hmu te chuan Brad-a chu Valiree phumna hmun nen a suihzawm ta. Mahse, police te chuan harsatna an nei ta tlat. Police te chuan Brad-a ngei chu he tualthahna thlentirtu chu a ni tih an finfiah a la ngai ta cheu mai. Police te chuan thlana an hmuh Plastic Bag chu United States Secret Service hnenah endik turin an thawn ta.

United States Secret Service te chuan chu thil thawnte chu tih dan hmang tha chungchuang pakhat Vacuum Metal Deposition hmangin an han enfiah ta a. He Technique hian tui puh tlang theih lohna Plastic ang chi a kutze thla sin ber pawh a hmu thei a ni. Police te thil thawn (evidence ) chu bawmah an han dah a. Rangkachak leh Zinc (Rangva chi khat) sin te te tepawh an han dah tel bawk a. Chumi an dahna bawm chu boruak awm lo thawthangin an han siam leh ta a. Chung metal te chu an han tisa ta vak a boruak hu ah changin kutze thlaah te chuan bet ta a ni. Chu endikna chu a hlawhtling ta. Secret Service te chuan Plastic bag chhung lamah leh Duck Tape-ah te chuan kutze thla (finger print) an hmu ta a. Chung kutze thla te chu Brad Jackson-a kutze thla te an ni.

Medical Doctor-in Valiree-i ruang zaia endiakna (Autopsy) atang chuan hmeichhiat mipatna lam hawi a khawih a ni lo tih finfiah a ni a. Mahse, Valiree-i hmai leh hnar velah te chuan vuakna hnuhma hmuh a ni a. Chu chuan zawhna khirh zet mai, " Eng tin nge Valiree-i kha thah a ni?" ti chu a chhangin a lo sawifiah ta. Sawi tawh ang khan Valiree-i lukhamah khan hmun hnihah thisen in valh raih mai hmuh a ni a. A awmzia chu tu emaw a hnar atanga thisen chhuak mek chu lukham hmanga a hmaiah hup beh a ni ti a finfiah a ni. Tunah chuan Police-te chuan Brad-an Valiree-i a thah dan chu an hre ta. Mahse, eng vanga Valiree-i kha that nge?; Enge a thah chhan? ti erawh khingtute (Prosecution) tiluhaitu a la ni ta fo. Chu mai bakah Prosecution lam chuan rorelnaa thubuai neite thiam leh thiam loh ngaihtuahtu pawl (Jury) te chu pa in fa te a that theih a ni tih chu an hmin a la ngai ta cheu mai.

"Eng vanga he tualthahna hi lo thleng nge a ni?" ti zawhna chhan mai theih lo chu GPS bawk hian a lo lailang leh ta. Valiree-i bo atanga kum khat dawn thlengin Brad Jackson-a tualthah thubuai chu ngaituah a la ni a. Kan sawi tawh ang khan GPS Tracking system khan Police te kha Valiree-i thlan a hruaithleng a. Prosecution lam chuan tunah chuan Valiree thahnaa thil thleng dan kimchang chu an chhuidawn thiam ta. Prosecution te chuan Brad Jackson-a khan Valiree-i kha lukham hmanga thawthei lo va siamin a up hlum nihin an ring a. Chuti chuan Police ten lukhama thisen an hmuh kha a lo kai ta a ni. Jackson-a chuan Valiree-i lu tuam nan Plastic Bag leh Duck-tape te chu choka tangin a va la a. A chhan chu Valiree-i lu tuam/fun a ni chuan Valiree hnar atang thisen far thla tur te kha a lo dang theih dawn a ni. Tichuan, Brad-a chuan Valiree-i lu chu plastic bag-a funin duck tape khan a char phui a ni an ring a. Chumi zawh chuan a fanu thi ta chu thawmhnaw a hak tir a. Chutia thawhnaw a haktir vang tak khan Valiree khan eng ang thawmhnaw te nge a hak ti kha a hrechiang em em a, a mawza bun rawng nen lam a hria a ni kha. Chutia thawmhnaw a haktir zawh chuan a ruang chu a motor ah hlangin in a tanga minute 5 leka hla Vicari Road lamah chuan a phur phei ta a. Chu hmun chu a ram vahna lama a lo hriat tawh hnu a ni. Mahse thlan kha a hmain a lo lai lawk tawh nge ni a a thah hnuin a lai chauh tih erawh a hriatchian a ni lo. Chutia a fanu ruang a phum bo hnu chuan In lamah let lehin Police te phone in a fanu bo thu chu a report ta nihin Prosecution lam chuan an ring a ni.

Kar eng emaw zah a liam leh hnu chuan Jackson-a chu dar kar khat vela tlan thlen phak thingkihna hmun finrial taka a in khalh chhuak leh ta. He mi tum hi chuan GPS hmanga enthlithlai a ni tawh a. Chulai hmun a thlen hnu chuan minute 44 lai a va khawhral a. A hma aia thuk zawkin thlan a lai ni ngei a rin a ni.

Ni li hnuah chuan Jacksona chu Vicari Road a ruanga phumna lamah khan a kal leh ta a. Ruang chu la chhuakin dar kar khat a hla thingkihna hmun lamah khan a phur phei leh ta a. Chutah chuan a hma aia thuk zawk thlanah a phum tha leh ta a ni. Mahse, eng vanga Jackso-na khan amah fa ngei kha that nge a ni tak ang?. Mak tak maiin GPS chuan chu chhanna chu a rawn pe leh ta. Jacksona khan kal nawn fona In pakhat a nei a. Chu In chu a bialnu hlui Dennet Schroeder-i chenna a ni. Inthen tawh mahse Brad-a chuan a la umzui zel a. He nu hi a la vei tak zet nihin a lang. He nu a veina nasa tak vang chuan a fanu nunna aia pawhin an inlaichinna chu dinhmun pawimawh zawkah a dah tir a. Detective te ngaihdan chuan Valiree-i kha Dannet-i hnaiha a awm duh dawn lo tih Brad-a khan a hria a nih an ring a. Tichuan Dennet-i chu a duh zawk miau avangin a fanu Valiree-i kha a dahthat a ngai ta nihin an ring a ni.

Brad Jacksonan man a ni hnu a a thil tih hmasak ber chu a tanna jail atangin Dennet-i chu phone-in inneihpuiah a sawm a ni. Mahse, Dennet-i chuan a kawngkhar kalhna tala chu a thlak ta hmak a. A chhan awm-ang chu kan hrethiam mai ang chu maw.

Prosecutor Jack Driscoll-a chuan he tualthahna case hi mimal takin a buaipui ta a. A ngaih dan chuan he pa hian a fa te chu a humin an tan venghimtu a ni zawk tur a ni. Mahse, a ni hi chuan rawng takin a fa chu a that a. Bawkkhup zawngin a phum leh nghal. "Chu chuan ka pawi a sawi a ni" tihin he Case hi a buaipui a ngaih thu a sawi hial a ni.

Brad Jacksona tualthah thubuai chu Court ah ngaihtuah a ni ta. Thubuai ngaihtuahnaah chuan Brad-a chuan thlanlaih leh Valiree phuma an puhna chu a pha hauh lo. Mahse, Valiree thih chhan kha accident vang nihin a tang tlat thung. Valiree-i kha Paxil Overdose a thi in a hmu thu a sawi a. Amah chu mawhphurtuah an puh a hlauh avangin a talbuai a. Chuvangin a ruang kha phum bo ta mai ni angin a insawi a. Mahse, Forensic Scientist te chuan Valiree-i thisen zama Paxil awm kha thihpuina khawp a tling lo tih an nemnghet/finfiah a.

Brad Jackson-a chu rawng taka mi thah thuah thiamlo chantir a ni ta. Kum 56 chhung tang tura hremna pek a ni a. Valiree-i putea John Stone chuan,"Death Penalty a hmachhawn ka lo ring a. Mahse, an pe si lo. Ka ngaihdan chuan tu pawh ni se naupang thattu chuan Death Penalty a hmachhawn ngei tur a ni a. Chutiang mi chu an nunna laksak ve tur a ni" a ti hial a. Detective chuan "Jail atangin a lo chhuah tawh lo ka beisei e. Rosa Anne awmna pawh sawi nghal law law se ka ti hle mai" tihin hremna an pekhnuin a lo sawi ve bawk.

Mi tam tak chuan Brad Jackson-a khan Valiree-i nu, Rose Anne Pleasant-i, pawh kha a that a ni an ring a. Mahse Police te chuan a that ngei a ni tih finfiahna an nei lo. Anne-i unaupa John Stone-an a sawi dan chuan Rose Anne-i nena an inbiak hnuhnun bera Anne-i sawi dan chuan Brad-a kha thi hlauin a hlau a. A nunna chu hlauhawmah a awm thu a hrilh nihin a sawi bawk. Khang hun lai khan Brad-a khan Cement leh Building Foundation lam panga hna a thawh lai a ni a. John Stone-a chuan Anne-i kha Brad-an hna a lo thawh tawhna khawilai Foundation ah emaw chuan phum a ni ngei a ring a ni.

Mc Donald Elementary School naupangte chuan Valiree-i hriat reng nan thing an phun a. Chutah chuan hrisel leh nghet taka la nungin a la thang ta zel a; la dam ni se la chuan Valiree-i pawh kha a ni ve ngei ang le.


Author : Bruce Kibby

Aside | Posted on by | Tagged , , , | Leave a comment

LEI MIN IN CHHILHHLUM.

  • Leiminin bankhur laitu chhilhhlum.
20/2/2017 dar 2:30 vel khan Aizawl Edenthar venga hnathawk, ban khur lai mek chu a chhak atanga lei min in a chhilh a, mi tlawmngaiten an lak chhuah hnuah damdawi in panpui a ni a, dar 3 vel khan a boral ta a ni.

Amah hi H Lalngaihawma kum -31 s/o Sawiluaia Kawlkulh khua a ni.
A pawi hle mai, A kalsan tak a chhungte Pathianin awmpuiin thlamuan se tih hi kan tawngtaina a ni.


Author :

Aside | Posted on by | Tagged , , | Leave a comment

MIPA NAUPANG KUM 8 MI PIPU UAI SUAL IN AWKHLUM PALH

  • Pipu uai tum naupang chesual palh.
20th February, 2017 Mon. zing dar 9 vel khan WestLungdarah mipa naupang kum 8 mi Henry Lalmalsawma chu an inhnuaia pipuah che sualin a in awkhlum palh.

Upa Rikuma leh Pi Lalhmangaihi te fa pakaw zinga naupang ber Henry Lalmalsawma hian tukin khan an thenawma a thianpa chu an inhnuai a pipu uaipui turin a sawm a, a thianpa hian a hritlan deuh avangin a lo peih lova, hemi hnu hian amahin pipuah hian uai a tum ta niin rin a ni.

Henry hi a u te inah chaw ei turin a chhungte nen tukin khan an kal ho a, chaw eikham hnuah pawh an hmuh tak mai lohavangin an han zawng kual a, an inhnuai pipuah a lo in khaihlum chu a chhungten an hmu ta mai a ni.

Mipa naupang Henry Lalmalsawma leh a thiante hian an inhnuaiah hian pipu an uai fo thin a, an pipu uaina hrui hmawr hi valhin, hrui valh chuan an kawngah hrengin an uai mai thin. An inhnuai awih phihrit deuh takah hian pipu hrui valh, a lu lam atanga a kawng lama a thun tur chu tisualin a nghawngah a awk palh ta a nih an ring.

Henry Lalmalsawma hi West Lungdar Primary School-ah Class 1 zirlai a ni. A ruang hi a chhungten an ngen angin postmortem lohin chhun dar 12 khan vui a ni a, West Lungdar thlanmualah phum a ni.

Aside | Posted on by | Tagged , , | Leave a comment

NEWS BUATSAIH LAIA HRIAT TURTE~

Media mite tana hriat tur thenkhat , point tlem a zawng han sawi ila~
(1) Court thubuai kal lai chungchang chhuah a nihin dik taka chhuah chhawn tur ani. Case in Court a thlen tawh reng reng chuan mahni hriat leh ngaihdan (own version of fact) chhuah phal a ni lo.

(2) Court rorelna tibuai thei thil ziahlan te, hminghmerah ziak lova mei nei taka court roreltute dem leh sel te , court emaw judiciary emaw dik lo taka sawisel hi danin a khap tlat a ni.

(3) Thubuai thenkhatah chuan a tuartu hming leh anmahni hriat chhuah theihna ang chi reng reng chhuah phal ani lo, eg, pawngsual tawktu hming, jj Act 2000 hnuaia naupang dan bawhchhia nia puhte leh fahrahte hming. Address. Thlalak te. etc.

(4) Dan chuan mitupawh thiam loh chan tir a nih hma chuan mi sual lo ( innocent) niin a ngai a. Hei vang hian tawngkam pawh uluk a ngai. Thubuai ngaihtuah lai a nih chuan. Pawngsualtu nia puh an man, thil rua puh etc. Tia chhuah thin tur a ni.

(5) Court a thubuai hi a duh apiang tan ngaihthlak thei a ni. Chhan tha tawk avang chuan rem tih loh theih a ni thung.(6) Court thubuai kan chhuah dawnin Court pindan chhungleh Judge/Magistrate thlalak chhuah phal a ni lo.

(7) Case kaihhnawiha thil kan hriat duh chu thubuai neite rawih ukilte emaw mi dang remchang emaw zawh mai tur a ni.

( 8) Magistrate/ Judge te kawm leh thutlukna an siam chhan chungchanga kawm hi thil tih dan a ni lo a, anni chuan an ngaihdan chu an Judgement/order hmangin an tilang thin.

(9) A theih hram chuan thubuai siamsak an nihna dan, bung leh chang ziah lan zel theih a tha.

(10) Chanchin bengverh chi ( sensational news) hi mihring ngaihven zawng tak ani a. Chutiang chhuah lai chuan hengte hi hriat atan atha. Hmingthatna tihliau thei. Mimal thil ngawih ngawih. Court zah lohna te.

(11) kan thuchhuah dik tawk loh avangin defamation case kan awrh thei tih hriat reng ni se.

Defamation hi inpuh hmingchhiatna kan ti thin a. A dik chiah lo deuh. Dawta puh emaw Thildiklo a mi chanchin sawi tihna a ni mah zawk. Dan mitah chuan defamation hi chi hnih a awm.

LAW OF TORT :
Law of tort Dan hnuaiah a ni a, thudik lo hmanga mi sawichhiat hi a ni a. Chumi avanga dawta puhin a tawrh phei chuan a tihmingchhetu lak atangin zangnadawmna a dil thei a ni. Hei hi Civil defamation a ni.

Adang pakhat chu IPC Sec 499 a ni thung. Mi tupawhin tawngka emaw ziak emaw chhinchhiahna emaw hmuh theih thil dang emaw hmanga mi dang hmingthatna tihhliau tuma a puh reng reng hi a huam a ni. Hei hi Criminal defamation a ni.

Supreme Court chuan chanchinbu mite hi civil leh criminal hnuaia defamation mawhphurhna atangin an fihlim bik chuang lo tiin thutlukna a siam a ni.


Author : Jodo Jr Jodo Jr.

Aside | Posted on by | Tagged , , | Leave a comment

CHHANNA HAUTAK

  • Zawhna harsa.
  • Nuta opposite
  • Pipute serh awmzia
THUHMA : He thu hi kum rei tak chhung chu ka lo zep ve tawh a, thian te’n an sawi chhuah chang pawh hian ka duh vak thin lo va. Nikhua te a lo rei ve ta bawk a, tuma’n min chhaih peih tawh loh bakah huat enah ka en tawh lem loh avangin a hlimawm lamah a kal ta zawk a nih hi! Kha tihlaia kan sir pawh khan tun hnua kan inhmuh leh chang hian a la sawi chhuak fo va, kan innêl phah ta viau mai. Tin,zahmawh lam ngawr ngawrah min lo ngaihsak lo hrâm ang che u. Tihpalh ve liau liau a ni e.

KAN ZIRTIRTU PA.
Thingtlang naupang tih takah kan sikul luh tanna pawh sawrkar sikul pangngai kha a ni mai a, naupang bâl zual luhna ni âwma mawiin fai ni kan nei ngai lo hrim hrim a, kan zirtirtute kha an lo felin engtin nge tlin pawh an lo tlin zawk aw? tiin tun hnu hian ka ngaihtuah fo thin. Mahse, balh hi lehkha thiam lohna em em a lo ni hran lo a ni ang a ti thra pawlah chuan kan awm chho ve ta zel a..Pawl 5 kan zir kum hi a ni a. Mizo subject a kan zirtirtu hi khawthlir zau leh fing fel tak, zirlai piah baka kan hriattur pawimawh min zirtir tel fotu a ni a, a hunlai kha chuan haw ru viau mah i la ka tangkai pui khawp thin mai. Amah kha hmel rorum lam, mi melh na em em a ni a, tiang; Sairil tianghnum hlarh hi a keng a, a vuak a na thei si a kan hlau thei hle thin.

ZAWHNA MAKSAK.
Second term exam a ni a, Mizo subject hi ka tet lai atanga nuam ka tih thin a ni a, tih pawh ka ti tha thei réng a. Mizo kan exam ni chuan kan zawhna lo kal chu chhan harsa hi ka ti khawp mai a. Zawhna pakhatah chuan- an opposite gender ziak rawh? Tih a ni a, sub number (c) ah chuan ‘NUTA’ tih a awm a. Ka ngaihtuah ngial pawhin ka hre thei ngang si lo va, atawp a chhanah ka khek ta phawt a. Zawhna dang pakhatah chuan- “Mizo pi-pute serh chi hrang hrang zinga mi pahnih ziak la, entirna pe nghal rawh”tih a ni leh a. Hei pawh hi ka thiam chuang lo va, a tawpa tihah ka khek leh bawk a.

CHHANNA HAUTAK.
Kan zawhna dang chu ka thiam vek a, ka chhang zo vek tawh a, a tawpa chhan tura ka dah âwl chiah an awm ta. Chutih laiin ka thiante ho chhang zo chuan an chhanna an dah tran a, chu chuan mawng hawlh ang zek zekin min siam a, chhuah ve theih thuai thuai chu ka chak tawh a, mahse, ka la chhang zo tlat lo. Ka pa’n, “Exam-naah chuan chhan zawh vek tur, thiam chian loh pawh risk hrim hrim tur” min tih avangin a thu ka awih a ngai. Ka bula thute chhanna en ruk ka tum lahin kan zirtirtupa chuan min lo melh run zel mai si a, hawi chhuah ngam lah a ni si lo. Zawhna lah ka zawt chiang ngam tawh bik si lo a..Atawp atawpah chuan ka risk ve ta a lawm le! Zawhna pakhat NUTA tih hi chu a harsa teh chiam lo, ‘NU’ opposite chu ‘PA’ a ni mai. Harsa lutuk lovin ka chhang mai a. A dawt leh Pipute serh chi hrang hrang pahnih tal ziaka entirna pek leh a ngai.

Ka inngaihtuah nasa mai a, pawl 5 zirlai lek ni mah ila mi pangngai nih chuan tu min hrilhfiah hran ngai lovin serh te chu kan hre vek. Chutih laiin keini naupangin angial angan lutuka serh hming lo ziah ve kulh te chu ka zak ngawih ngawih a, harsa pawh ka ti. Ka ziah dawn apiangin Sunde Sikula kan zirtitu ten, “Naupangin zahmawh sawi loh tur” an tih te, Sikulah ngei ngei, ‘Zahmawh sawi loh tur’ ti a kan sawi rual dual dual lai te chu ka mitthla te, ka bengthlaah telo langin a thangkhawk te pawh ka hre deuhin ka hria.

Eng pawh chu nise chhan ngei ngei a ngai; risk tal pawn. Mahse, a ngial a ngan lutuka zahmawh sawi chu ka duh bik lo. Chuvang chuan mihring ai chuan pipute ran vulh atanga ziah a chi zawkin ka ring, ran vulhte nena inkungkaihna thuk tak an neih avangin a sual viau ka ring lo, chubakah, a zahmawh ngial ngan lo deuh zawkin ka ring bawk a. Huphurh luat avanga thlan hluam chung leh kut khur dar dar chungin ka ziak zo ta hram a, ka thawl hawk a, ka thaw huai mai. Ka chhanna pawh tha ka ti. Ka lungawi, atawp lamah ka dah ve ta a.

RESULT DENGKHAWNG.
Third term-na tur sikul kan tan niin second term result an puang nghal a, result puan zawhah sikul ti faiin room pin that leh dawhkan rem felte kan tih zawhah kan bang leh ta phawt a. Exam-ah chuan pathumna ka ni a, ka lawm hle. Mizoah erawh nidang aiin ka ti chhia..A tukah chuan kan zir tha pangngai a, Mizo kan hun leh ta, ka huphurh ru khawp mai. Kan sir chu a tiang hnum hlarh nen chuan a lo lut a, min melh nghal chat mai le! Ka khur der der a. Min din tir a, “LAL Jona te mai mai hi. NUTA opposite chu Farnu tih tur; PÂTA a ni lo. Pipute serh lah chu- Ui chhu, Bawng zang te i ti mai mai. Mawlah hian mawl chintawk a awm. An hun serh a lawm ziah tur” min ti ta piap piap mai a. Min nuih dar dar a, khatih lai kha chuan khuk chem chema khuk ral mai kha ka duh hial a ni.

P.S : Kha lai hunah khan type writer hman a ni a, vnt font la awm ve hek lo, ‘tri’ kha ‘t’ ang vek a ni a, hriat sual awl ve tak chu a ni. NUTA pawh khi T anga ka chhiar tlat avangin PATA tih mai khi awm ang ve tak chu a ni ve tho. Pipute hun serh ti lo va, pipute serh tih ringawt pawh hi zawhna a siam fuh bik lo tih tun hnuah hian ka tran chhan ve ta tlat, tisual lutukah ka inngai bik lo.


Author : Jona Fanai Jr.

June 4, 2016
Aside | Posted on by | Tagged , , | Leave a comment

CHHANNA HAUTAK

  • Zawhna harsa.
  • Nuta opposite
  • Pipute serh awmzia
THUHMA : He thu hi kum rei tak chhung chu ka lo zep ve tawh a, thian te’n an sawi chhuah chang pawh hian ka duh vak thin lo va. Nikhua te a lo rei ve ta bawk a, tuma’n min chhaih peih tawh loh bakah huat enah ka en tawh lem loh avangin a hlimawm lamah a kal ta zawk a nih hi! Kha tihlaia kan sir pawh khan tun hnua kan inhmuh leh chang hian a la sawi chhuak fo va, kan innêl phah ta viau mai. Tin,zahmawh lam ngawr ngawrah min lo ngaihsak lo hrâm ang che u. Tihpalh ve liau liau a ni e.

KAN ZIRTIRTU PA.
Thingtlang naupang tih takah kan sikul luh tanna pawh sawrkar sikul pangngai kha a ni mai a, naupang bâl zual luhna ni âwma mawiin fai ni kan nei ngai lo hrim hrim a, kan zirtirtute kha an lo felin engtin nge tlin pawh an lo tlin zawk aw? tiin tun hnu hian ka ngaihtuah fo thin. Mahse, balh hi lehkha thiam lohna em em a lo ni hran lo a ni ang a ti thra pawlah chuan kan awm chho ve ta zel a..Pawl 5 kan zir kum hi a ni a. Mizo subject a kan zirtirtu hi khawthlir zau leh fing fel tak, zirlai piah baka kan hriattur pawimawh min zirtir tel fotu a ni a, a hunlai kha chuan haw ru viau mah i la ka tangkai pui khawp thin mai. Amah kha hmel rorum lam, mi melh na em em a ni a, tiang; Sairil tianghnum hlarh hi a keng a, a vuak a na thei si a kan hlau thei hle thin.

ZAWHNA MAKSAK.
Second term exam a ni a, Mizo subject hi ka tet lai atanga nuam ka tih thin a ni a, tih pawh ka ti tha thei réng a. Mizo kan exam ni chuan kan zawhna lo kal chu chhan harsa hi ka ti khawp mai a. Zawhna pakhatah chuan- an opposite gender ziak rawh? Tih a ni a, sub number (c) ah chuan ‘NUTA’ tih a awm a. Ka ngaihtuah ngial pawhin ka hre thei ngang si lo va, atawp a chhanah ka khek ta phawt a. Zawhna dang pakhatah chuan- “Mizo pi-pute serh chi hrang hrang zinga mi pahnih ziak la, entirna pe nghal rawh”tih a ni leh a. Hei pawh hi ka thiam chuang lo va, a tawpa tihah ka khek leh bawk a.

CHHANNA HAUTAK.
Kan zawhna dang chu ka thiam vek a, ka chhang zo vek tawh a, a tawpa chhan tura ka dah âwl chiah an awm ta. Chutih laiin ka thiante ho chhang zo chuan an chhanna an dah tran a, chu chuan mawng hawlh ang zek zekin min siam a, chhuah ve theih thuai thuai chu ka chak tawh a, mahse, ka la chhang zo tlat lo. Ka pa’n, “Exam-naah chuan chhan zawh vek tur, thiam chian loh pawh risk hrim hrim tur” min tih avangin a thu ka awih a ngai. Ka bula thute chhanna en ruk ka tum lahin kan zirtirtupa chuan min lo melh run zel mai si a, hawi chhuah ngam lah a ni si lo. Zawhna lah ka zawt chiang ngam tawh bik si lo a..Atawp atawpah chuan ka risk ve ta a lawm le! Zawhna pakhat NUTA tih hi chu a harsa teh chiam lo, ‘NU’ opposite chu ‘PA’ a ni mai. Harsa lutuk lovin ka chhang mai a. A dawt leh Pipute serh chi hrang hrang pahnih tal ziaka entirna pek leh a ngai.

Ka inngaihtuah nasa mai a, pawl 5 zirlai lek ni mah ila mi pangngai nih chuan tu min hrilhfiah hran ngai lovin serh te chu kan hre vek. Chutih laiin keini naupangin angial angan lutuka serh hming lo ziah ve kulh te chu ka zak ngawih ngawih a, harsa pawh ka ti. Ka ziah dawn apiangin Sunde Sikula kan zirtitu ten, “Naupangin zahmawh sawi loh tur” an tih te, Sikulah ngei ngei, ‘Zahmawh sawi loh tur’ ti a kan sawi rual dual dual lai te chu ka mitthla te, ka bengthlaah telo langin a thangkhawk te pawh ka hre deuhin ka hria.

Eng pawh chu nise chhan ngei ngei a ngai; risk tal pawn. Mahse, a ngial a ngan lutuka zahmawh sawi chu ka duh bik lo. Chuvang chuan mihring ai chuan pipute ran vulh atanga ziah a chi zawkin ka ring, ran vulhte nena inkungkaihna thuk tak an neih avangin a sual viau ka ring lo, chubakah, a zahmawh ngial ngan lo deuh zawkin ka ring bawk a. Huphurh luat avanga thlan hluam chung leh kut khur dar dar chungin ka ziak zo ta hram a, ka thawl hawk a, ka thaw huai mai. Ka chhanna pawh tha ka ti. Ka lungawi, atawp lamah ka dah ve ta a.

RESULT DENGKHAWNG.
Third term-na tur sikul kan tan niin second term result an puang nghal a, result puan zawhah sikul ti faiin room pin that leh dawhkan rem felte kan tih zawhah kan bang leh ta phawt a. Exam-ah chuan pathumna ka ni a, ka lawm hle. Mizoah erawh nidang aiin ka ti chhia..A tukah chuan kan zir tha pangngai a, Mizo kan hun leh ta, ka huphurh ru khawp mai. Kan sir chu a tiang hnum hlarh nen chuan a lo lut a, min melh nghal chat mai le! Ka khur der der a. Min din tir a, “LAL Jona te mai mai hi. NUTA opposite chu Farnu tih tur; PÂTA a ni lo. Pipute serh lah chu- Ui chhu, Bawng zang te i ti mai mai. Mawlah hian mawl chintawk a awm. An hun serh a lawm ziah tur” min ti ta piap piap mai a. Min nuih dar dar a, khatih lai kha chuan khuk chem chema khuk ral mai kha ka duh hial a ni.

P.S : Kha lai hunah khan type writer hman a ni a, vnt font la awm ve hek lo, ‘tri’ kha ‘t’ ang vek a ni a, hriat sual awl ve tak chu a ni. NUTA pawh khi T anga ka chhiar tlat avangin PATA tih mai khi awm ang ve tak chu a ni ve tho. Pipute hun serh ti lo va, pipute serh tih ringawt pawh hi zawhna a siam fuh bik lo tih tun hnuah hian ka tran chhan ve ta tlat, tisual lutukah ka inngai bik lo.


Author : Jona Fanai Jr.

June 4, 2016
Aside | Posted on by | Tagged , , | Leave a comment

INLARNA LAR LO

Aw chuan min rawn bia a, “Ngai teh, vana Vantirhkoh pasarih aiin leia Dumka pariat an tam zawk,” tiin..

A INTAN DAN.
Ka mutna tiau vut chu ka dap kual a, mak tak maiin rangkachak ka dap chhuak hlawl mai. A dang a la awm beiseiin tiau vut chu ka hai kual zel a, rangkachak tlang, kutzunglai tia vel tur mum pel mai te, a tlawn deuh hlek chi te chu ka dap fuh zel a. Ka hlim nui chu tu man an hmu lo..Ka bul velah chuan nula no nalh tak tak, tisa chãkna timuthlu lo tàwk vela thawmhnaw inbel mumal lo an vei sup sup bawk a. Khawi lai tuipui kam emaw berah ka awm a ni.

Ka bag chhungah rangkachak te chu ka dah khawm zel a, ka hmu tam tawlh tawlh a, ka bul vela mal mum te pawh chuan min rawn nuih ver ver mai. Chhar ve emaw, zawn ve emaw an tum hauh lo chu mak ka ti thung.
.’Heng hausakna nen hian i bula khaw lo nun hman ka duh a ni’ tia a àwm bawr kawr rawn nek na ber ka kuah thuak thuak lai chuan namen loin ka beng chu piai a ni a. Ka kuah foul hman ta lo.
“Tho vat rawh, hei i thiante pawh an hman leh dawn tawh ang. Mu reng zel ringawt mai.” ti bawrh bawrh chungin ka nu chu a lo ang leh buan buan tawh a.
“A… A thuhrimin inkaih thawh that ve mai awm, beng rawn herh vak zel,” tia phun nung nung chungin ka tho chhuak a. Tak a, vawiin hi inrinni, pay day tih chu ka rilruah a rawn lang zawk bawk a.

SAWMA PAKHAT LEH KEINI.
Chaw kan ei kham chuan ka insiam sawk sawk a. Pu Ringate in sakna lam panin zan lam mumang hre reng chungin ka kal ta a.

Kal pahin ‘Hlawh lak ni a nih vang a ni maw, ka mumangah rangkachak leh nula te kha ka hmuh.’ Ka ti rilru neuh neuh a.
Kar tluana cement chawh, brick thiar eng eng emaw kan thawh tawhna Pu Ringa te in sakna ka thlen chuan mi dang chu an lo kim deuh thap tawh a. Ka mumang that lutuk zarah ka tlai ber a nih hmel.

Keini thianho inhlawh hian ‘tunkar hlawh chuan chu chu kalei ang a, sawma pakhat ka pe ang a’ hi kan ti ve ziah a. Sawma pakhat pawimawhna leh kohhrana thilpek pek tampawimawhzia te a sawi uar lo ber nih kan hlau thin, hlawh lak hma chuan!!

Hlawh kan lakmeuh chuan sawma pariat vel hi Rangvamual lamah a liam a, sawma pakhat hi kuhva ilo manah, a dang pakhat hichu hnathawh chhunga zu man ba rulhnaah a ral leh diak thin.

DREAM COME TRUE.
Zan lama ka mumang kha ka hre reng a, eng inlarna emaw tak a ni lo ang tih ka ring lo. A rukin ka phur a, ka hlim a, ka nui a ni. Eng nge lo thleng dawn erawh ka hre rih lo. Mal mum leh sumin min bawm dawn tlata hriatna chuan hna thawh pawh min tiphur a ni ber e.

Pu Ringa chuan kan hna tur a sem leh diat diat a..
“Nangni pathumin thlang lama lei khu lo paih fai ula, chuan rawra hi ipah in lo thun bawk dawn nia. Zoa, nang chu hetah lo kal teh.” Min rawn ko fãl a. Ka phur zual telh telh mai. Pu Ringa hi pa thinchhe ve deuh mai, hnathawh lama taima tak, awm mai mai hmu thei miah lo leh thatchhe deuh chu beng duh mai zel a ni nghe nghe.
“Kawngpui bula balu dahah hian zawhte-in ek an lo phum thin a, lo chhar khawm teh a.”

Phur takin balu-a zawhte ek inphum chu ka zawng a, ka haichhuak a. Polythene ah ka dah zel a. Ka zai pah rat rat bawk.
Balu-a inphum zawhte ek chu kutzunglai tiat te, a aia te leh lian deuh te, tlema sei deuh bakah kel ek ang deuha mum te ka phawrh zel a. Ka la hmu thei em em zui.

Kawng bula maia an dah a ni a, kawngah chuan nula bazar kal tur an rawn kal fo a, min rawn en a, min rawn nuih leh sãih thin. Ka thil chhar chu min rawn chharpui miah lo. Het! Ka mumang!!

RANGKACHAK LEH ZAWHTE EK.
Mumang hrilhfiahna bu chhiar a ngai lo va, Josepha rãwn angai hek lo. “Tiau vutah rangkachak, kutzunglai tia te, a mum deuh te bakah a sei deuh te.. A bul velah nula, ka rangkachak chhar chu min chharpui lo..’ Ka mumang chu a rawn lang indawt zut mai. Hai rual a ni ta lo.

Tah tur nge nuih tur ka hre lo. Mak tak maiin zawhte ek chuka hmu rangkachak ta vùk mai. Zawhte ek leh rangkachak hlut zawng te chu ka rilruin ka teh a, ka nui char char a, ri chhuak loin. Ka insum thei ta ngang lo, keimah chauha thu chung chuan ka nui chhuak hawk mai. Balu bêng tak meuhin keimahin ka nui a, Ka nui reh thei mai lo lehnghal.

Chutia tih tak zeta ka nuih lai chuan ka hnungah pu Ringa aawm tih reng reng ka hre lo. Ka beng kawrawng chhin phui mup khawpa nain ka beng a herh a,’ hnathawh chawla nuihvur vur hi ka huat zawng tak! Thawk vat rawh’ tih pahin a aia nain ka beng chu a herh leh a.

A TAWP TA.


Author : Lal Zoenga

Aside | Posted on by | Tagged , , , | Leave a comment

Chu Luikam ah chuan

Ka ngaihtuah rei hmanlo, side pe thei ang ber a ka tlan chung chuan ka ri chawrh a, bike nen chuan ka leng lawp a, kham sang taka tla vawn vawn ang mai hi niin ka inhria. Chutah ka mit sulh a, nikhaw hre lovin ka awm zui ta a.
Thla a engin khua a thiang tha kher mai, arsi te chu mawi takin an pe un mai a. Han hawi thuak pawh hian siruk leh chho hreivung hi chu mit sir hian a hmu nghal deuh nalh zel mai. Lunglen la na mi tan phei chuan lunglen vawng vawng na tham chu a ni ve reng a ni.

Chutia rilru ka kawm melh melh lai chuan room atangin ka nu chuan min rawn ko lauh lauh a, kei chuan,"Enge nita ka nu?" tih pah chuan khumah chuan ka thu a. 'A, hei i ni Siamtei kha a zual deuh e an tia, Falkawn damdawiin a hnai ber bawk a, indah luh mai an tum a nih chu, dar 7 a ri awrh chauh bawk a, va kal ve mai ta che, tihtur pawimawh lutuk i neih lemloh chuan', min rawn ti a. Ka ni te hi Aibawk khuaa awm an ni a, Falkawn damdawiin chu a remchang hnaivai ber a ni. Kei chuan,"Awle, thianpa Lca kan sawm chhin ang e" ka lo ti a.

Diktak chuan ka chhuak chak lemlo khawp mai, a hma zanah kan veng ami damlo kan men tlaivarpui bawk nen. Chutah ka thianpa lah veng dangah chaw a lo ei chu niin, a lo la haw hman bawk silo. A, thian inngai tak ni mah ila, fanau nei ve duah tawh leh kei tlangval a kara a ka kua nazawngin 'u Rin' tia an koh sup sup tawh, tlangval si-ek kai tawh chu inkawm reng chu a har ve bawk alawm, ka dem lutuk love. Fanu Sawmtei, kum 13 mi vel a neih lah chuan min nel em em a, 'Pa Rin' tiin min ko mai thin…….. Kal rih loh mai ka duh thut thut a, mahse kalloh ringawt chu ka inthiam chiah bawk silo.

Zawlkhawpui veng kil tawp lam atang chuan ka han inkhalh chhuak tan ve ta dat dat a. Vawiin hi may 6, 2016, ka birthday a ni a. Piancham lawmna zanriah tui tak kan ei zo chiah bawk. Vawiin ni angah kher kher ka ni chuan min boralsan ang tih ka hlau hliah hliah mai. Ka kalna tur hla em em a ni lo bawk a, ka thleng har lutuk turah ka inngai lo.

Sikulpuikawn ka thleng phei a, muang mar tawk a tlan zelin, Ngaizel, Saikhamakawn. Melthum ka thleng phei ta, a reh phei ta raih mai. Chutah keimahah nuam tih lohna riau hian min tham er er a. Tinge mawni le, thla tih vel lah naupanlai atanga sawithaih ngailoh ka nih avangin ka hlau ngai lem lo bawk si. Tlan zel nuam tih lohna riau ka nei a, chutih rual chuan kal ngei tura min turtu a nasa zawk bawk si. Awm tinuamlo turin sarthli lah chu a thaw vuk vuk reng mai bawk si, motor veivak hmuh tur an awmlo tluk a ni.

Chutah zun chhuakin min tur avangin zung turin bike ka park fel te te a, meizial chu thli a thawt nasat em avangin tan kai a harsa khawp mai. Ka han hip vang vang a, chutah a hma-a khua thiang tha em em si kha kawl a rawn phe a, ruahsur tur a rawn intham ta tlat mai. Khawpui te a rawn rik tak dur dur avangin hmanhmawh takin kal zai ka rel leh ta a.

Chuta ka han tlan tan leh dawn chiah chuan alawm thil mak lutuk mai, ka mit la nghal zaktu ka va hmuh tak ni. Thli hi nasa zet hian a rawn thaw vuk vuk a, a rawn ri phei hum hum a, ralkhatah keimah min tawk tur zawng a rawn tlan, motor ni ve awm tak, motor pianhmang ni chiah silo, MST bus tiat vel, vai truck ang maia lang de chuai mai, eng em em mai, chak zeta rawn tlan phei chu a ni. A mak lehzualna em em chu hetianga kawng kawiah pawh kawng kual awmlo tawp ang mai a ngil taka a rawn tlan tlat mai chu a ni. A tlan dan chu boruak lawng hma lam pana ngil taka a thlawk ang mai hi a ni. A changin lei rap a,a changa boruaka rawn thlawk hi a ang ber mai. Makti takin hma lam pana tlan ve zel chung chuan ka thlir reng a,kan intawh dawn hnaih chuan kan en leh a, chhe heiiiii…hei zet chu ka mumangah takngial pawh ka la hmu ngai hauh lo,danglam mawi ropui tak anih rualin tihbaiawmna riau a nei tlat a ni. Ka ngaihtuah rei hmanlo, side thei ang ber a ka tlan chung chuan ka ri chawrh a, bike nen chuan ka leng lawp a, kham sang taka tla vawn vawn ang mai hi niin ka inhria. Chutah ka mit sulh a, nikhaw hre lovin ka awm zui ta a.

Nikhua ka hriat tantirh riai ruaia ka hriat hmasak ber chu ka lu na tluk tluk chu a ni. Ka han meng a, a thim mup mai bawk si nen, ka han tho chhuak tur chu ka chesawn thei ta hlek lo mai le…. accident ka tawk a ni tih ka hrechhuak leh tan ta a. Ka han ngaihtuah chiang a, kha thil kha tihpalh ni lovin tihluih, aw..tihluih a ni chiang lutuk!!! Ka thin a rim kher mai, min ngaihsak zui hauh lo leh nghal. Ka tho chhuak theilo chu zangthalin ka han mu leh a, ka han maimitchhing leh vang vang a, chutah zawitea tawng ri ka hre ta tlat mai!

Tawng ri ka hriatna lam a hawi phei tura ka mit ka han meng chiah chu, eheu leh!!!!!! Khawiah nge ka awm!!! A hma-a aimitthlawn ang hlauh a thim vek si kha a lo eng ta ut mai le. Ka mumang a nih ringin ka han insik chhin a, a la na ve tho bawk si. Mahse chumi achin chu mumang ram a cheng ang deuh ruaiin, fiah taka thil hre si in ka awm zui ta a ni.

Taka, ka kal chhan ber ka ni kha enge a an tak zel ang le tia ka ngaihtuah lai chuan,'I ni chu a tha e, ngaihtuah duh suh" tia rawn tawng an awm avang chuan ka phu chiang kher mai, phawk hru chung leh tim tak chunga ka han hawi phei chu le, mak tak a ni,hlauhthawnnaa khat kha ka thla muang nghal siai siai mai. Nula nula fai sar, inkhaithli leh hmeltha, thianghlim zet mai chuan min lo nuih sen sen a nih chu, a bulah chuan tlangval ngilneih hmel zet hi lo dingin min lo nuih var var bawk a.

Mak tih em avang chuan mengphawk, chilthli tla lek lek hian ka lo en dun ngar ngar a, tawng zai pawh ka rel lo. Chu nula chu ka hmuh hnu a ang ka ti em em a. Ka han ngaihtuah let a, Dawrpui pheiah ka thianpa Dika phone dawr a ka luh laia phone lei tur lo enkual mek nula, ka vei zui tak em em mai, ka mumang lam thleng a ka hmuh zui, ka zahzum leh dawihzep luat vanga a chanchin ka hriat zui tak loh nen khan inanna riau an nei a, mahse tuna nula ka hmuh hi chu a tawi hret zawkin ka hria, a biang vei lamah khuavang chhinchhiah a neilo bawk.

Khatia phone a en dan dan lai khan kei chuan mit tla lek lekin ka lo en a, a hmeltha em bawk a ni. A hmel zaidamna-a khat, pawisawi lo hmel hliah hliah, make up a mawi tawk chauh a hmang ve, a thawmhnaw lah man to vak hmel ni si lovin a faiin a inhmeh em em mai bawk si a, mahse milian tak chhungkua atanga lo seilian anih a rinawm em em thung si,

Ka lo thlek ngawih ngawih laia a rawn hawichhuak chu kan mit leh mit a intawng ta sak mai le, mipa zawk mah ni ila ka hamhaih chiang lutuk, ka ṭek chhuai in ka hria . Ani lah a lai chhia tih hriat rengin a sen ap ap mai bawk. Kan mit kan la sawn ve ve nachungin ka hriat loh karin ka lo thlir leh vung vung a. Chutah ani pawn min rawn melh ve leh chiah chu a nuam hi ka va ti tehreng em, min rawn nuih saih zui bawk kha chu engtikah mah ka theihnghilh thei tawh ngai lovang.

Tihtur ka la ngah avangin dawr atang chuan ka chhuak hmasa a, mahse ka tihtur tul ka tih lai pawh chuan rilru reng ka pe thei lo, kha nula hmeltha lutuk leh a nui hmel kha ka mitthla-ah a cham tlat, hmangaihna nge vei zuina satliah niang le tiin ka ngaihtuah nasa mai a, tun thleng hian ka la theihnghilh thei lo chu a ni si. Phu ve pha dawn lo nia inngaih tlatna leh ka mawl dawihzep luatna avangin hmuh leh tih ni reng ka nei thei ta si lo. Ngam leh ngam lova chhui zui duh mah ila ka zirna chhunzawma phai lam a chhuk leh a lo ngai zui ta mai anih kha.

Chutia kum engemawzat liam ta thil thleng ka lo ngaihtuah veng veng lai chuan aw han thian kharh ri chuan min ti harh zawk a.

"Lokal rawh le, Lydia ka nia," Lydia… an va han inang tak em…. Chutah ngaihtuah mang miah lo chuan ka han tho chhuak hlawl mai a. E he, ka na zawng zawng kha a reh vek, mak tak a ni..!!! Mahse mahse..,khawnge ka awm?Engtin nge????? Zawhna hlir…chutih lai chuan Lydia chu a rawn kalpuipa lam chu hawiin, "Min lo va kalsan la, muangchangin kan lokal ve ange," a ti a. Chutia a kal liam tak hnu chuan Lydia chuan a lam pana kal tur chuan min han hui zeuh a. Kei chu phurna namenlo in min man a, a lam pan chuan zauthau zetin ka pen phei hlawk hlawk a.

Kan kal tan dawn chauh tih chuan thil mak ti mai ang,a dang ka va hmu ta. In var mawi, ropui leh thianghlim em em mai chu… A design ang chu ka la hmu ngai reng reng lo. . Chutah gate kan thleng chu mak dangdai fahran hian a rawn inhawng tial tial a,ka hau mai hian ka lo thlir a. Chutah Lydia chuan, "Lut ang le" a ti ta a. Hetiang hmun ropui lutuk a lut tur chuan ka zam nasa mai,diktak chuan ka khur ru der der mai a ni. Ka awmdan chu a hrethiam a ni tehchek ang chu, "Zam mah ta che tlangval, nakinah phei chuan cham hlen hial i duh ang" a la ti ta deuh deuh a.

Gate kan han lut chiah chu e, eng hian nge sawifiah zo ang le,a nawm dan te, mawizia te, a, ka sawithiam ngang lo, mite anga tawngkam thiam a, a mawi leh nalh zia han sawichhuah thiam hi ka van chak tak e aw, ka sawi thiam dan chuan an in leh compound te chu a cartoon raih tih hi a ni mai….

Ka hlim em em mai a, ka thla hi a muang siai siai nghal tawp mai hi a ni helai hmun ka thleng ve ringawt vannei ka intih lehzualna chu. Chutah kawtthler leh compound chhung a mi ka hmuh te chuan chuan mak ti hmel pu hauh lovin, hlim hmel tak hian min lo nuih sang hlawm bawk si.

A mak tulh2 mai, ka mi tawh apiang mai chuan hlim hmel takin chibai buk nan an lu min lo buk khum zauh zel lehnghal. An nelawm em em a, mikhual e tilo chuan ka tlangnelin ka ngampa sarh mai a ni.

"Kal ang le" a rawn tih takah chuan,"Khawiah?" Ka lo ti hu a. " Hruai tur chein min ti alawm, min zui phawt mai rawh," a ti ringawt a.

Lal in niawm maia mawi, nalh leh dangdai kawngkhar chu a tawlhsawn riai2 a, inchhung lam atang chuan thil rimtui em em hi a lo nam chhuak chak2 bawk. Inchhung chu tim angreng tak hian ka han lut ve a, tim lohna chi pawh a lo ni love. A inchhung engkim mai chu a famkim thlap ti mai teh ang. Mahse ka la hmuh ngailoh hlir bungrua leh thildangte chu a ni tlat. Zamna leh huphurhna keimahah a lo awm lehnghal. A tu tak chuan hetiang hmun ropui leh nuam,thinlung dam vawng vawng theihna hmunah chuan min ko chu ni maw aw…ka ti rilru vang vang a,..

Chutah Lydia chuan ," Ka u, kan lo thleng e,i inpeih em?" tiin room lehlam ami chu a han au lang lang a. "Ka lo nghak reng tawh che u asin, lo luh tir ta che" tiin room chhung lam ami chuan a rawn chhawn lauh lauh a, aw chuan ngaihno a bei kher mai. Chutah kawngkhar chu a tawlh hawng riai riai a, Lydia chuan,"Lut rawh le" tih pah chuan a han nui sak a,ka pen luh rual chuan kawngkhar chu a inkhar leh ta a.

Ka va helhhawlh nasa tak em. Chu pindan mawi lutuk leh thianghlim lutuk chuan min tizam rum rum mai. Tlem ka han pen leh chuan ka hma lawk a nula feet 5'5 vela sang,pian nalh leh vun nalh zet mai,a sam a kawng thleng dawn a sei hi lehlam hawiin a lo ding zan mai le. Mahse min lo be bawk silo,a lo hawilet bawk silo chu ka hawihai reng mai a.
Chutah le,aw mawi tliang leh no nalh zet hian, "Thu ta che Rina" min lo ti mai chu ka va han phu chiang em, ka hamhaih zo leh ta vek mai. Chhan ka han tum chu ka kha chih tlat, ka tawng chhuak hleithei lo.

Ka hmingin min ko maw….engtin nge a hriat!!! A aw mawi zia te kha aw.
"Thu hahdam rawh" min han tih leh chuan ka lo la ding reng tih ka hrechhuak chiah a. Chutah muangchang hian thutthleng thut hahdam zetah chuan ka thu riai2 a. Ka pangngai leh deuh tawh avangin, "Tinge hetah min koh,eng ti turin, engtin nge ka hming i hriat" ka han ti bah nuaih a. Chutah ka lam hawi chuan muangchangin a lo inher a, a hmel ka han hmu chu, Lalpa leh……!!!

Ka phu nasa lutuk, ka meng bial kawk kawk a. Ka mitvai em ni zawk le?!! Kha nula, ka thinlai luahtu, ka zawn rùk reng ţhin, a chanchin ka hriat zui tak loh, a hmel leh a pian pawh ka duhthusam, vawikhat tawnna-ah hmangaihna a piang thei anih ngai chuan ka vawikhat hmuhna-a ka hmangaih nghal ngei mai khan min lo nuih sàng anih chu… Ka hlim nghal veng veng a, boruakah te chuan kàng deuh delh delh ni mai hian ka inhre hial a. Chutih rual erawh chuan ka kha a chih tlat, ka tawng chhuak thei tlat lo. Ţhianpa Lca, mi zei hàrh mai kha chuan min hmu se pa lo min ti teh ang chu. Ni e, kan intawnna hmun hi a dangdai bawk em a ni.
"Chibai le," a rawn tih chuan ka la ringhlel cheu a. Mahse ka hriatchhuah meuh chuan rang lutuk hian a kut chu ka dawm chut a. Ka va han thlah leh hreh tak em. Mawilo nilo se chu ka liak nghal hlup hlup duh ngei ang.

Chutah tlem a ka pangngai deuh hnu chuan, "Engtin nge hetah?" Ka han ti mawl tawp ringawt a. Ani chuan nui sen sen chung hian, "Ka la hrilh vek ang che," a ti a.

DORKI

Ka bulah chuan a rawn ţhu ve a, a rimtui chèk chèk ngei mai. A mak ka ti lutuk leh ka hamhaih lutuk chu ka buai zo va, ţawng leh nachang reng reng ka hre lo. "Ka mumang nilo se aw," ka ti rilru vawng vawng ringawt mai a ni. "Rin, mak i ti viau ang tih chu ka hria alawm, keimah ngei pawh khan rawn hruai thei che ka nia, mahse barakhaih che hi ka chak ve reng reng bawk a, min la hre ve tiraw? Ka hming chu Dorki a ni e," a ti ta a. "Hre ve a!? Ka theihnghilh ngai reng reng hleinem che," han tih nghal bawrh bawrh mai hi ka duh rum rum a. 'Dorki' a van mawi tak em…" Hre dawn lawm ni, min la hre ve zawk a ni maw?" Ka han ti lèt a. A hlim hmel kher mai. "Tehreng mai, ka theihnghilh ngai miah lo che," a han tilèt khauh mai chu keima hnena sawi a nilo emaw ka ti rum rum hial a, ka va han hlim tak em.

Chutah le, "Hawh teh, huanah i leng ang hmiang, i hriat ngailoh leh hmuh ngailoh, mak i tih em em tur te tam tak a awm asin. Kan la sawi chhunzawm zel dawn nia," a ti a.
Kawngkhar hnung lam atang chuan kan chhuak a, engkim mai chu han thlir ila, mi a ti phùrin mi a tiharh sawng sawng thei a ni.

HUAN MAWI
Phul hmun nuam em em mai hmunah hian kan kal phei a, chutah dinglamah kan kawi a, gate mawi zet mai, pangpar mawi tak takin a zàm hnan chùk mai hmun hi kan thleng ta a. Gate chu a han nam hawng a, pangpar rimtui chi tinreng rim hi a lo chhuak ram ram a, hnar a verh hle mai. A chhung kan han lut chiah chu le, chutiang em em a hmun mawi chu ka mumangah pawh ka la hmu ngailo. Theirah chitinreng, ka la hriat ngai miah loh te chu a lo rah tiar tuar mai a. Pangparte lah chu rawng chitinreng, eng rawng nge pawh ka la hriat ngailoh a par chuai mai bawk. Nun hi a hlim veng veng mai a, intipà ber leh sek ber pawn mawi an ti dawn tih ka sawi ngam sak.

Chutah huan piah zawkah min han luhpui leh chu, ka beisei loh deuhin ramsa chi hrang hrang hi an lo tualchai siau siau mai a ni. Naupangte lah chung sa chungah te chuan an chuang a, hlim takin an nui awr awr a. Mak ka tih em em pakhat chu Sakei leh sakhi niawm tak tak te an tualchai hova, nuam tih hmel taka an infiam ho chu a ni. Intihnat tum hmel reng reng an awm lova, Sakeibaknei te chu an mitmengah pawh an nunnem tih hi a hriat hliah hliah mai a ni. Keipawhin hlauhna reng reng ka neilo.

Ţhutna atan a puan ken thianghlim tak mai chu chhawl chungah chuan a han phah a, chutah chuan insi rialin tudangmah ngai lovin kan ţhu hle hle a.

Chutah kei chuan, "Khawi hmun nge ni reng reng le kan awmna hi?" ka han tih chuan, "Ka han sawi chhunzawm ange aw kan sawi lai kha," a ti ta daih a.

Mipa zawk ka nia, ka sawi hmasak a ngai a ka hriat avang chuan ka chanchin, amah ka phulo nia ka inhriat avanga ka bawhzui tak loh dan te, han chhui zuina tur engmah a hnutchhiah si loh dan te, chuti chunga amah hmu leh chak em em a ka hun ka hman ţhin thute. Chutah zirna lam avanga phai lam pan a ka liam tak thu te nen lam ka han hrilh a. A laka ka rilru puthmang zawng zawng zep pawh nei lova ka hrilh kelh avang chuan a hlim hmel kher mai. Nui sen sen chung hian min rawn nek talh talh a.

Chutihlai tak chuan thli niawm tak hi chunglam atang hian a rawn thaw huau huau a. Ka han hawi chhoh chuan le, "Ehe…" tih pahin ka ding chhuak zawk a. A mak hi ka ti lutuk. Sakawr var thianghlim leh mawi em em mai a lo thlawk anih chu. Chu ai maha mak ka la tih zawk a la awm cheu. Chu sakawr var chunga chuang chu tudang ni lovin ka ţhianpa Lca, ka chhuah dawn a sawm ka tum, lo chhuak bo ngei mai kha a lo ni. Hlim hmel tak hian min lo nuih a, ngunhnàm hriam hmel tak hi a keng a, hnehtu a ni tih a hmelah hian a hriat ngawih ngawih mai a ni. Ka han au dawn a, an thlawk liam ta nghal a. Mak ka tih em avang chuan chechang lo hian ka lo la ding reng a.

Chutah Dorki chuan, "Fairy tiin kan ko mai ţhin," a han tih chuan ka harh deuh zawk a. Ni e, kha sakawr khan kan naupan laia Fairy tales comics kan en a, kan chhiar ţhin kha min ti hrechhuak chiang hle mai. "Thil hi a van mak em em," ka han ti ringawt a. Dorki chuan mitmeng nguai deuh hlek hian, "I ţhianpa kha chu a chàm hlen tawh dawn asin. Nang erawh i kir leh a ngai si," a ti chuai raih a. "Enge chu chu a awmzia?" ka han tih chuan engmah sawi lo chuan a heh a pet fan fan a. A hmelah chuan thil engemaw inthup a awm a ni tih ka hrethei a. Engmah a sawiloh avang chuan kan ngawi dun vang vang a.

Chutah aw a han thian kharh a. "Ka chanchin lo ngaithla ve thung rawh aw," a han ti te te a. Zah hun a ni tawh lo tih hria in, "Khatia kan inhmuh hnu khan ka thinlung hian ka hmangaih che tih hi a pawm nghal thlap a, hèltu neuh neuh te chu nei ve ţhin mah ila, ka hmuh hma che khan hmangaih hi ka la tawng ngailo. Ka zirlaiah chauh hian ka rilru ka pe tawp thin."

"Ka rilru-ah i cham reng a, engtin nge ka hmuh leh theih ang che ti hian ka buai ţhin. Mahse vawikhat chu bazarah i kal liam ţep tihin ka hmu hlauh mai che a, ka ţhiannu chu ko nghalin ani chuan a hriat ţhin thu che leh class 12-ah classmate in nih thin thu a sawi a, ka lawm kher mai. Mahse i awmna veng leh i chanchin dang a hriat loh thu a min chhàng leh chuan min tihnual deuh rawih a, mahse ka ţhiannu chuan i chanchin chu ngaihvensak zui min tiam avang chuan ka lawm kher mai."

"I chanchin ka hriat leh chhun chu zirna avanga phai lamah i liam ta kha a ni leh tawp a. Keipawh MBA zir zawm tum ka ni a, ka nu leh pa-in N.Delhi lam-a zir turin min ti na a, i awmna lampang Andra Pradesh-ah kal turin ka rilru ka lo siam ve tawp a, ka chhungte pawn min hnial lem lo. I awmna hmun tak hre lo mah ila, nangmah nen kan inhnaih deuh beiseiin Hyderabad hmunah zir turin ka nau Lydia-i, rawn hruaitu che nen khan kan rawn liam thla ve tawp mai a ni. Hmangaihna hi chu a mak tiraw?" tih pah chuan a han nui sak a. Ka thinlung hi a va han him tehreng em. Ani pawh chu a hlim em avang chuan a hmel te chu a nung sar mai a ni.

"Ngawi teh, thil pakhat i en leh lawk ang hmiang," a han ti a. Tlem a tlang pawng deuh, khaw thlirna (view) ţha fahranah hian hian min kai phei a, kan thlen dawn chuan thawm rapthlak tak tak hi a lo awm a, ka hmulthi a ding sung sung thei hial a ni.

HNUCHHAWN RAM

Khua kan han chuan chu le, kan awmna hmun nuam leh mawi em em sir maiah chuan hmun rapthlak zet mai kan hmu ta. Han en mai pawh chuan a nelawmloh ngawih ngawih a. Sakeibaknei hahum ruah ruah chu a rapthlak ngei mai.

Chung sakeibaknei te chu pathum an ni a, an lian hlawm kher mai. An sir mai aţang chuan eng ramsa nge tih pawh hriatloh, sakeibaknei aia tè deuh hret hi anni aia thawm mak zawk chhuahin rapthlak elkhen mai hian a rawn hram hum hum mai chu le, rapthlak tak hi a ni ringawt.

Sakei rual chuan beihrawn an tum tih hriat tak hian an pan hnai a. Mahse chu sakawlh hmel zet chu zam lo tih hriat zet hian a inhrosa a. Chumi pah chuan a dawk chhuak phei nghal zawk a. Sakei pakhat chu a hrawkah sehin a phawi kang vaw vaw mai a ni. Leiah pawh nghat chuan lo chuan a kutin a beng a, a thing vir nawk nawk a, leiah a han paih thlawrh a. Chumi zawh chuan pakhat chu a han phín phei lehnghal a. Chupawh a che hman lo chiang kher mai, kàr lovah a pet darh phung mai a,an che hman lo chiang kher mai.

Sakei pakhat dang leh chuan ngamloh an tawng a ni tih hriat tak hian meikhupin a tlanchhia, mahse chu sakawlh chuan chhuah mai mai a lo tum awzawng lo mai. Chak zet hian a um nghal a, sakei meuh pawh umpha chawpchilhin a han beng tlu, a han vawrhvir tak tak mai chu a hmuhnawmin a rapthlak chiang ngei mai.Sakei pathum zet a tihhlum chhung hi a reilo tehlam lutuk a, mak ka ti ngei mai. Hetiang reng reng a ramsa kawlh, chak, che rang leh rapthlak hi ka la hmu ngai lo. Chutah kan lam a rawn hawi chu a ka aţang chuan thisen a far chhuak nguai nguai a, min rawn melh chu a va rapthlak chiang em. Thlahrang, ramhuai hmel hi ka la hmu lo na a, ramhuai hmel chiah chiah a pu niin ka hria, chutah min nuihsuk ang hian ka zuk hmu lehnghal phei chu ka thauvah min man a, ka ràp lutuk hi ka maimitchhing ringawt mai a ni.

Ka han men leh chuan chu sakawlh chu a lo awm tawh lova, mahse Dorki chuan, "Khu, en leh teh," a han tih chuan chulai hmun sir maiah chuan mi bawrchhawr zet pakhat hian amah ang tiat vel pakhat hi a lo vaw thlu a. A hnek chawrh chawrh a, chutah a chhir zui nghek nghek a, a sawisakpa chu a che tawh eih lo. A luruh te chu a keh a, a thluak te chu a rawn per chuai a. Chutihlai chuan mi pahnih hian ruang chu an rawn hnuksawn a.

Ani erawh chuan a la duhtawk reng reng lo. An kut atang chuan ruang chu va chhuhsakin a bawhbet a, chu mitthi ruang chu a mit a tuamsak sauh sauh a, a hmaiah chuan chintawk awm lek lo hian a han hnek leh tak tak mai a nih kha. A hmai te chu a pèr zo vek tawh a. A rapthlak ka ti lutuk hi ka thaw te chu a chham lek lek a, Dorki pawh chu a lo chek tlawk tlawk mai a ni. Chutiang reng reng a thinrim leh sawisakna rapthlak chu ka la hmu ngai lovin, a ngaihtuah pawh ka la ngaihtuah chhin ngai lo.

Ka en thei tawh hlawl lo chu, "Hawh, kalsawn ang," ka ti ta nge nge a. Dorki chuan, "A rapthlak takzet asin, Pathian hnuchhawn ram anih kha, meidil phei chu a rapthlak dan tur chu," a han tizui a. Ka han ngaihtuah chiang a, Pathianin min la hnuchhawn lo chu ka lawm em em mai ani.

CHU LUIKAM-AH CHUAN
Ka la pangngai lo a niang, ka luak te chu a chhuak hlui mai a. Dorki chuan, "Lokal rawh, khulai a lui tui khu zuk dai ang hmiang, i harh sawng sawng mai ang," a ti a. Muangchangin kan inzui thla bek bek a.
Lui kan zuk thlen chu le, a lo mawi ngang mai, a dam dup mai bawk si. Hmuhnawm tham khawpin a inpharh nalh a. Kerek thleng kan han dai chu Dorki sawi ang tak takin ka hahdam sawng sawng mai a ni.

A hma a ka rilru hrehawmna zawng zawng te theihnghilhin ka hlim leh ta em em mai a. Dorki lam ka han hawi chu min hmangaih tih hriat zet hian min lo melh vawng vawng a, a va han nuam tehreng em. Chutah ka va pawm thut a, ani pawh chuan thlahlel tak hian min lo kuah let ve nghalin kan bul mai a lungpui chungah chuan ka pawm chhova. CHU LUIKAM-AH ngei chuan hmangaihna chu kan chen dun a. Hmangaihna lipuiah chuan pil dun vawng vawngin kan làng chhuak leh a, chu hmangaihna tui chu kan hak bawrh bawrh a, kan chhek per chhuai chhuai a, kan leng but but a, a chang chuan kan tla dun a, kan inham chhuak zo lo lek lek ţhin, a tawpah chuan chu hmangaihna tuipui chu dai kai a lungchim taka infawpin, thianghlim tak siin hmangaihna chu kan chen dun ta a ni.

Ka beisei phak loh leh ka tawn phak tur pawh a ka ngaih loh, hriat phak loh ram ril a ka tawn, ka hmangaih ngawih ngawih nen chuan hmangaihna chu kan chen dun ve ta si a. Aw….khatih lai khan kan bulah midang lo kal se chu ka hlim lutuk kha,' a à ta a ni maw…' min ti ngeiin ka ring. Ka bulah kawmthlangpa emaw, kawmchhakpa pawh ni rawh se, tupawh nise e, ka lo chibai lawp lawpin ania ka rin ni. Chu chuan ka hlimzia chu a tifiah ber awm e.

KA LO NGHAK RENG ANG CHE >
Chutia hmangaihna par kan han tlan dun chu kan hlim em avang chuan engtia rei nge hun kan hman tih pawh ka hrethiam tawh lo, hriat ngai pawh ka ti hek lo. Mahse ka ngaihtuah chhuah thut erawh chu hei hi a ni. Ni eng ka hmu miah lova, mahse khua erawh a ngai rengin a awm, a thim hauh silo tih hi. Mak tihna leh zawhna hlirin ka khat leh ta.

He hmun hi hre lo mah ila, ka khawvel chenna ţhin kha chu a ni hauh lo tih ka ngaihtuah thiam tawh. Chuti nise, he khawvel dang hi Vanram em ni??? A ni thei lovang, vantirhkoh te pawh ka hmu silo, ka mi hmuh zawng zawng nen danglamna tehchiam kan awm lo, an thianghlim a, hmangaihna in an khat tih bak chu.
A nih Paradise an tih hi a ni thei mai angem le??? Ka zawt khawp ang. Amah Dorki leh a nau an awm ngawt chhan te, tin, keipawh…..

Zawhna zawh tum a Dorki lam ka hawi phei nak chuan a mittui a hru zauh lai ka hmu ta tlat mai. Ka lam hawiin ka han kuai her a. "Dorki, tinge i ţah, tihsual ka nei em ni?" ka han ti a. "Nei love,ka hlimna i ni asin. I kal a hun ţep ta, ka chelh thei silo tur che hian min tilungngai a ni," a han ti a.
"Enge ka kal bo a ngaihna? Dik tak chuan min ring lo nge, zep i nei tih pawh ka hria, hei hi eng hmun nge anih min hrilh rawh?" ka ti chang ta fal mai a. Dorki chu hmel nunnem leh zaidam, inthlahrun hmel deuh hian ka lam a lo hawi a. "Rin, min hrethiam hram rawh aw, hei chu sawi a rem lo a ni," a ti a. Ka lungawi lem lo tih a hriat chuan tîm dai hian min rawn kuah a. Ka mitah tak a rawn en a, ka han melh let ve chu a zahawm thar hi ka ti ta em em a, ka thinrimna pawh chu a dai siai siai in ka hria.

"A nih engtin nge in unauvin hetah in awm theih?" ka ti leh a. Ani chuan,"Ka chanchin kha ka han sawi zawm ange aw, chutah chuan i zawhna chhanna chu i hmu ngei ang," a ti ta a.

"A tawi zawngin ka hrilh ang che. Khatia Hyderabad lama zirna ka zawm chhung khan nangmah hmuh hlauh beiseiin ka mit ka len reng ţhin a, mahse hmuh tih ni reng i awm thei silo. Vawikhat chu holiday kan hman laiin vijayawada ah christian meet a awm dawn tih hria in chhim turin ka nau nen kan lokal ve a. Chutah chuan alawm ka hmuh tak chiah che," a han ti a. Ni e, N.E student aiawhin guitar ka perh ve ngei kha mawle. Ni dawn tak, khatih lai khan fb-a inzawnchhuah pawh tum ila phone ţha la chhuak miau hek lo, black&white chiah a la awm a, chu pawh mi hausa bakin an nei zo ngailo kha ania.

"Khatiang mipui tam lutuk karah rawn biak ngaihna che kha a awm silo, meeting tawp veleh khan ka melh ruai ruai che a, i bo zui ta hmak bawk si," a tih chhunzawm leh a. Aw…kan lo va intawng teuh tak em… Vijayawada atang te chuan kan awmna Nidumolu chu km 50 bak a ni tawh der silo.

"Tichuan lunghnur takin kan thlenna hotel lamah kan kir ta a. Zawn leh dan tur che hre chuang hek lovi, tin i rilru ka hre miah bawk si lova. Chuvang chuan a tukah Machilipatnam te zuk tlawh ve phawt ila, hostel lamah haw leh ta mai ila kan ti ta a," tia a sawi lai chuan makti ru angreng tak hian ka lo en a. Ni e, Vijayawada leh Machilipatnam inkarah kan hostel a awm a, an rawn tlan tlang ngei dawn a ni.

Nghakhlel deuhin, "Sawi zel teh," ka lo ti a. Ani chuan, "Chutah chuan alawm i zawhna chhànna chu a awm ni," tih pah a hmel ngui deuh nghiaiin, "Machili thlen hma km 15 vel a la nihin kan chuanna bus brake a fail ta a, khata thi zingah khan kan unauvin kan tel ve a ni," a han ti sap a. Eheu leh!!! Thlarau maw ka lo kawm a, hmangaihna ka chenpui…mahse tisa pangngai tho a la pu si, eng nge maw a awmzia ni neih nuaih le? Mahse ka hlau chuang hauh silo, ka rilru chu thlamuanna thovin a ni a la khah ni. A sawi takah chuan hriat chhuah zawk ka nei. Kan hostel atangin bus accident na kha hnaite a ni. Keini pawh kan va tlan phei ve a, mahse hrui an lo pawt a, an ram mi leh sa kan nih loh vang pawh ni fahmiang, ruang te min hmuh tir ve phallo a nih kha. "Ekhai aw, tah khan i lo tel ve reng maw!! Ruang min entir phal se chu ka hrethei mai tur che asin mawle," ka ti vawng vawng a. Chuti taka kei engmah ni hleilo, min hmangaih a, min zawng ru a, chung min hmangaihna avanga nunna chàn a ni lehzel tih kan hriat chuan ka hmangaihna a zual sawt mai, kan inpawm vawng vawng mai a ni.

"Rin, i kal a hun dawn, kan hun neih a zo ta, ka van ngai dawn che em," tih pah chuan ka awmah rawn bei chawtin a mittui a sur zung zung a. Chutah le, thli a rawn thaw phei huau huau a, Dorki bahsam mawi tak chu a chhem leng siau siau va. Thli chu a thaw na telh telh a. Chutah ral khatah chuan hmana helai min hruai thlengtu, vanneihna min petu, tunah ka tan chuan motor anchhedawng ni ta, min hruai hawtu tur chu a rawn vir phei vut vut a, a rawn de phei leh ta chuai mai le. Kar lovah kan bulah chuan a lo ding fel ta der.
.
"Ka kal dawn lo," tih pahin Dorki chu ka pawm bet tlat a. "Rin, i kal ngei a ngai, vanah kan inhmu leh dawn nia aw," a tih lai chuan hmel hmuh theih si loh hian min rawn pawt ţhen phawk a. Chu motor ang tak chhungah chuan min nam lut ta a. Kan che ţan tihah chuan Dorki sam lèng siau siau va lo tlan pheiin, "Rin…ka lo nghak reng ang che," a rawn ti vawn vawn a. A aw chu a zawi tial tialin a thàmral ta. Kan thlawk phei deuh fua fua in ka hria a, chu chu ka hriat tàwpna a ni ta.

TLAITLA ENGMAWI-AH
Ka han harh leh meuh chuan granite a siam thlàn mawi tak chungah hian ka lo ţhu reng mai chu mak ka ti kher mai. Ka han hawi kual vel a, ka awmna chu thlanmual a lo ni a. Ka bul chiah thlanah chuan nula la naupang tak hian thlàn a lo tifai mek a.

Ka aw ka thian kharh chu a phu chiang ngei mai. Chutah ka lam a rawn hawi mak tih hmel zet hian min melh tlawk tlawk a,a tlu dawn ta mai a. Kei chu nula awmna-ah chuan ka zuang phei zawk a, a tlu tur chu ka dawm hman hram a ni. A bul a tui lo awm chu tlem ka in tir a, a chhipah ka leih hnu chuan a rawn harh chiang ta a.

A hmel chu ka han enchiang a, ka hriat fo hnu a ni tlat. Mahse a khur nasa mai a, min hlauh hmel riauvin ka hre bawk si. "Bawihi, engtizia nge ni ta?" ka han tih chuan khur hlawk hlawk chung chuan, "Tunge i nih?" min han ti a. Kei chuan, "Mami, Rina ka nia," ka han tih chuan mak tih hmel zet hian, "Pa Rin, engtin nge a nih theih?….Sawmtei…" a han ti chhàng ţiau va. Ka hrechhuak ta… Engtin nge a nih theih zawk!!! Ka ţhianpa Lca fanu kha maw!! Ka hmuh hnuhnun khan tleirawl pawh la ni pha mang lo kha ania, tunah chuan nula!! ??? Mahse a hmel erawh a paih vak lem loh avang chuan amah a ni tih erawh ka hre thei si a ni. Tin, min koh dan atang pawn amah Sawmtei a ni tih a chiang bawk si.

"Mate, a van mak ngai ve. Enge i tih reng reng a?" ka han tih chuan ngaihngam lo aw zet hian,"Ka pa thlan ka tifai a," a ti ta mai. "Engtin a?" ka han ti tuar a. Min chhang lo chuan thlàn lung a hming inziak chu a kawk a. Lca hming ngei mai chu a lo inziak thlap mai le. Mak ka ti lutuk hi ka chek tlawk tlawk a. "Pa Rin, i bo tuk chiahah khan accident in a boral ve a ni," a ti ta le. Chhe hei…a hma lawk a ka awmdan kha ka hrechhuak ta uar uar mai le. "Ka bo maw?" ka han tih chuan, "Aw, Kum 10 a liam tawh, kha, a hma-a i lo ţhutna thlàn lung ziak kha han chhiar teh," a han tih chuan pèn phei hretin thlàn lung chu ka han chhiar ta a….

LALRINLIANA KUM 35
THIH NI: 6.5.2016
Lalpa hnenah a chawl ta……

tih hi a lo inziak kiau mai le!!! Keima thlàn ngei mai chu…Ka lu chu a hai mup mup a, ka tlùk loh nan ka thlàn lung ngeiah chuan ka indawm ding hram a. Sawmtei chu lo kal vatin min rawn chelh bawk a. Ka hahdam deuh hnu chuan, "A nih tun hi eng hun nge, eng kum nge?" ti a ka zawh chuan, "2026, may ni 6,"a ti ta le!!! Ka bo ni, ka thih ni ang a ka thlàn lung a an ziah, ka birthday ni bawk, chu nî ngei chu lo niin.

Chutihlai chuan ka thil tawn te kha ka rilruah a rawn lang thar uar uar a. Mak ka tih em em lai chuan lunglenna in min rawn tuam veng veng a. Chu tlaitla engmawi tak hnuaiah chuan khawhar takin Dorki nena kan lendunna niawm a ka rin lamah chuan ka mit lenin ka hawi ruai ruai a.

Theih zawng nise kha khawvelah ngei khan hawikir leh map tawh lovin ka kir vang vang ngei ang.
"Ka lo nghak reng ang che," a ti lai hmel chu ka mitthla in a chhui nawn a. Ka maimitchhing a, lungleng em em in, "Dorki, Dorki," tiin ka phun sap sap a..

Aside | Posted on by | Tagged , | Leave a comment

The Man-Eater of Jowlagiri (mizo version) by Hlimtea Tlau

    Kenneth Anderson leh Sakei huai.

Zan thla eng ruih hnuaia ram ngaw, luipui phai ruam leh tlang sang tak takte mawizia hi ram vak mite chuan kan hre theuh awm e. Ram ngaw chhungah thung chuan thing lian leh sang tak tak te, hnah hlai puipui thliin a chhem zawnga che vel sua sua chu hlim thla mak tak hmuha hmuh lah a awl, hetiang hmunah hian mihring seh ching, sakeite leh ramsa chi hrang hrang an cheng khawm thin a. Jowlagiri ngawpui chu han en mai chuan a muanawmin a nawm hmel hle a, amaherawhchu he ngawpuiah hian ramsa hlauhawm tin reng an kim hial awm e. Sa pel ruk ching thian pathumte chuan sakhi emaw, sazuk emaw, kah ngei tumin sih bulah chuan khaw nghah thim an tum a. An innghahna hmun hi sih tui awmna a nih avangin sakhi leh sazuk tui hal chuan an pan lo thei lo a, chu hun chu anni thian za ho chuan an lo chang ta ran mai a ni.

A tlai chho zel a, thlapui pawh van lai zawlah a eng kulh tawh a. Ramvachal pathumte chuan nghakhlel takin an thut hmunah thawm ngaithlain an la thu ran a. Chutihlai chuan vawi leh khatah an piah lawk, vei lam atang chuan hnim hnah tawn ri sun sun thawm leh ramsa eng emaw nguk ri hruih thawm ni awm tak hi an hria a. Eng tak chu ni ang maw ? Sanghal a ni ngei ang. A fuh dawn e, a sa a tui mai bakah sum chang thei a ni. Sapeltu (poacher = dan phalloha sa,etc., pel ruk ching) pathumte chuan ngawi rengin an lo chang ran a. Mahse, ramsa chuan a hmel a rawn lan duh tlat lo mai.

Muniappa, an zinga silai kap thiam ber chuan ngawi renga thut tlawk tlawk mai chu a ning ngang a ni ang, thawm lo chhuahna lam chu rin kah a tum ta mai a. A silai cheng chu a kau ri khak a, hlimthla che vel zinga a dum lian deuh ber mai chu tin zawnin, a kap puak ta dur a. Ramsa pakhat chu hnim buk kar atang chuan a rawn zuang chhuak zawk a, huk leh rum hum hum chungin, hmun him lamah inthiar fihlim a tum niin a lang. Thil pakhat chiang tak chu: sanghal aw zawng a ni lo, sakei a ni, sakei! Sapeltu pathumte chu hman hmawh bak lengin khaw lam panin an tlan haw nghal thuai a, an ngaih a tha lo ngang mai. Zing khua a lo var chuan an sa kah chu an va bel chiang a. Vanneih thlak takin, sakei pa valai tak chu a lo thal reng mai a, silai mu chuan a thinah tak a verh hi a lo ni a. Muniappa leh a thiante pahnih chu an hawi sang ngei mai, sakei pa, an kah hlum chanchin lo chu khaw chhungah titi dang a leng lo.

Tlai khua a lo thim chhoh leh meuh chuan khawtlang boruak chu a dang ta zar mai. Keipuiin thinrim taka a kawppui a zawng thawm chu khaw chhung atang pawhin awlsam takin a hriat theih a, hai rual a ni lo. Sakei chi thlah hun lai a ni a, he keipui hur hian a hma deuh lawk khan, hun rei tak a zawn hnuah, vanneihthlak takin kawppui a tawng ta hlauh mai a. Hlim leh lawm taka a len vel lai chuan vanduaina namai lo takin tlak buakin, a kawppui chu a mit hmuhlai ngeiin, rawng taka tihhlum a ni ta mai si a. Tuar thiam a tum lo, dar leh lam sah thlak ang maiin a tuar na a, phuba lak tumin a rawn inhrosa kuk kuk ta mai a ni.
Kar hnih thum a ral hnuah pawh chuan keipui chuan kian san mai a tum lo. Dai velah chuan a hahumin a ngur chhur chhur reng a. Pawn khaw chhuak ngam pawh an awm meuh lo.

Jack Leonard, tlangval tha za rual lek, silai kah lama hming chher tawh chu hmanhmawh takin khaw mipuite chuan an chah nghal chuk chuk a, ni riat niah lo thlengin keipui chanchin chu chipchiar takin an hrilh nghal zung zung a. Keipui chu hmun tinah kal kualin a hniak hnute chu a hnut chhiah zel zul a. Tlai dar nga velah chuan a vanneihna en chhin tumin, Jack chuan fimkhur taka biru chungin keipui hur, a kawppui chan ta, thinrim em em chu hma chhawn tumin, chan a rilruk a. A vanneiha siamin kawng sira fanghmir bu lian tak chu inphen nana hmangin a biru ta khiau mai a ni.

A tlai chho zel a, tlai dar 6.15 a nih meuh chuan khua pawh a thim chho tan a. Chutihlai chuan, thawkleh khatah, a ding lam sir piah deuha hnim buk tawn ri chu a hre ta a, lungte rah lum thawmin a rawn zui nghal a. Leonard chuan uluk em em hian a vel chu a en kual reng a, hmuh hmaih neih a tum lo khawp mai. Mahse, thawm a hriat bak chu engmah hmuh a nei lo. Hun chu a liam zel a. Tichuan, a awmna lam pana thil engemaw chak taka lo tlan chu a hmu ta a, a lo hnai zel a, keipui ngei a ni. Rang lutukin a rifle chu a dar vei lama chhuangin a tin zawn nghal chat a, a tawmna atang chuan theih tawpa dak chhuakin, chak taka keipui lo tlan chu a awm zawnah tak tinin a silai chu rang takin a hmet puak nghal thuai a.
Keipui chu zuang zawk chungin a huk dum dum a, ngawpui lamah chuan a inthiar fihlim nghal a. Leonard chu a lungawi lo ngei mai. A awm bawrah kap fuh loin, a ke hma lam darah a kap fuh a lo ni a. Thisen chu hmun tinah a baw darh nuaih a. Khua a tlai deuh tawh bawka a tuk lama chhui zuiah tiin Leonard chuan a tin san ta a. He lai vel ram hi a chhuk chhoin a chhengchhe em em a, luite a awm thliah thliah bawk a, hnim hling nei chi leh thing buk chhir chher a tam a vang hian hnu chhui chu buaithlak tak a ni, a tawpah chuan a beidawn san ta hial reng a.

SAKEI A CHE TA

Thla hnih thum a liam leh meuh chuan, keipui pawh chuan a chetna bial sawnin, Jowlagiri khua atanga mel sarih zet a hla, Sulekunta, thing tlang khaw chengkerh tak, ram ngaw kara awm, biakzin miten an tlawh pawh ve zauh zauh thin khuaah chuan a inlar leh tan ta a. Selekunta khaw daiah chuan Temple te fel ren rawn tak hi a awm a. Temple atang chuan nupa tuak khat leh an fapa neih chhun, tleirawl tha za rual vel tur hi an lo chhuak a. Anni pathum pawh hi sakhaw serh leh sang thila he khuaa kal hi an ni a, an khaw lam pana haw leh turin Sulekunta khua chu an chhuah san chiah nghe nghe a ni.

Sulekunta khua atanga mel chanve awrh an kal tih velah chuan an fapa tleirawl chuan kawng sira thei rah vel chu banin a hnufual deuh hlek a. A nu leh pa, a hma pen sawm vel leka kalte chuan hniam chher chhawr taka ramsa ngur thawm an hre ta thut mai a, na tuar chiau vawn vawn riin a chhun zawm nghal zat bawk a. An han hawi kir meuh chuan an thil hmuh chuan a barakhaih ngei mai. An fapa mal neih chhun chu sakei lian tak mai hian seha pu vu vu chungin a lo sawt pui thauh thauh mai a. Nupa tuak te chuan an fapa duhtak chhan chhuak turin tih theih engmah an nei lo, an aw rawl tawpa au mai loh chu. Sakei lah chuan ngawpui lam panin a tlanpui zel a, hnuk chat tur aw rawl tih hriat tak, chau takin an fapa chu a rawn rum leh nghat nghat a, thawm dang hriat tur a awm zui ta lo.

He thil thlen atang hian hmun hrang hrang, Jowlagiri chhim leh hmar, chhak leh thlang, ran tlatna hmun mel sawm thum panga chuang bial vel zetah chuan sapui huai kut tuara thi chu an indawt chho zut ta mai a ni. He sakei sual hian mi sawm panga zet a seh hlum tawh a, an zingah hian hmeichhia pathum an tel a, an zinga pakhat phei hi chuan pasal a nei fel awrh chauh a ni. Thil thleng rapthlak tak takte avang hian mipui an ralti em em a, an manganzia leh tanpui an ngaihzia chu Hasur khaw chhiah khawntu chuan a rawn zualko ta hial reng a ni.

Chhiah khawntuin ka hnena a sawi chu zawmin, sakei sualin mihring a tihhlumna hmasa ber khua chu ka pan ding nghal nalh a. Sakei sual chanchin intihre tak takten an sawi chu uluk taka ngaithlain, zeldin thu bawl leh a tak chu theih tawpin thliar hran ka tum a. Sakei pa a ni lo tih a chiang a. Keipui, tun hma deuha a kawppui an thahsak kha a ni tih ka hre thuai a. Tichuan, keipui sul hnu ka tawng mahna tiin, Sulekunta khaw lam panin, Jowlagiri chu ka chhuahsan leh ta a ni.

TAWKTARH DIKLO

He lai velah hian tun hnaiah sakei kut tuara thi an awm lo a, keipui hnu hma awm chhunte pawh chu a hlui tawhin, ran rual hniakhnuin a hliah khuh nasa tawh hle a, hei vang hian mel sawm thum dawna hla, Gundalam khua chu ka pan leh ta zawk a. Ran rual tlatna velah chuan Bukte khawr chawpa khawsak ka rilruk a, a chhan tak pawh, ran rual vengtu pasarih zet chu helai velah hian sakei sual hian a lo tihlum tawh a ni.

Tawktarh atan lawi tuai thau tha tak tak pathum zet chu an lo dah sa diam a, hmun rem chang leh khan deuh tura ka ngaihah chuan ka thlung ta nghauh nghauh a. Lawi pakhat chu Gundala lui leh Sige Halla lui inpawhna bul, remchang tak maiah chuan ka thlung thuai a, a pahnihna erawhchu Anchetty khaw kawng, khan tha laiah ka thlung thung a. Helai rama mi chengte leh ransa hoin an tlan ber lui bulah ka lawi pathumna chu ka thlung ve leh ta a ni.
Tawktarh pathum chu uluk taka vilin, .405 Winchester Rifle nen, keipui hnu thar lam hmuh beiseiin hmun tin ram tin ka fang kual a, he lai ram ngaw phei hi chu ka fang chip chiar khawp mai. Sapui lung fing kan pel a nih chuan vawi leh khata tawn mai hi beisei rual a ni lo.

Chutianga ni hnih zet hun ka hman ral hnuah chuan Sapui hnu tharlam deuh chu Gundalam lui kam, lei nem laiah chuan ka hmu ta mial a. A hnu hma atanga a lan dan chuan, zan reiah luite a rawn kan a, tawktarh atana lawi ka thlun chu ding meuhin a thlir hnuah a kal san leh tih chu a chiang khawp mai. Lawi chu a tin hmawr pawha khawih loin, Anchetty khaw lu lama tlang chu a pan leh ta zawk a. Lung thil hmun a thleng chho a, hnu chhui chhun zawm chu tih rual a ni ta lo.

A tuk thum tukah pawh chuan ka hna ngai chu ka la chhunzawm zel a. Inbual harh tura buk lam ka pan lai chuan Anchetty khaw VCP hoin, mi eng emaw zat chuan tukin zing maia keipuiin mi pakhat a seh leh thu min hrilh tumin an lo kal hi a lo ni a. Sakeiin a seh hlum tak hi a vanduai khawp mai, zanah ran rual a ven laiin thawm danglam tak hi a hria a, khawvar ve leh eng thawm nge ni tia, hriat chian tuma a kal chu a lo let leh ta reng reng lo mai a. Chu chu a chanchin an hriat hnuhnung ber chu a ni. A unaupa leh a fate chu an ngaih a tha lo hle a, thil awm dan hriat chian tumin an chhuak a, mut bu darh neih nuaih leh keipui hnu an hmuh meuh chuan ngaihdan an nei nghal a, amaherawhchu, tumahin an sawi chhuak lo. Thil awm dan an hriat chuan Anchetty khaw lam an pan nghal a, tichuan, an khaw hotu, VCP hoa inpun khawmin, thil awm dan zawng zawng ka hnena rawn thlen turin an lo thawk chhuak hi a lo ni a.

Rang taka inbualin, ka inhnawh puar zung zung a, chhiat tawhna hmun lam panin kan chhuak leh nghal a. Hnu hma atanga a lan dan chuan ran rual vengtu hian thawm engmah a chhuah hman lo tih a chiang a. Sapui hnu chhui zui ka’n tum ngial pawhin a buaithlakin a khirh khawp mai. He lai vel ram hi lung thil hmun a nih mai bakah a pik em em a, hmanrua engmah keng lo chung pawhin vah vel chu namai lo tak a ni. Hetiang tulpik kara a sa seh nena kal vel chu keipui tan pawh thil awlai tak zawng a ni hauh lo ang. Chet a lakna atanga feet zathum vela ding, theipui kung hnuaiah chuan a chawl hlek a, tuk thuan kil a tum pawh a ni mai thei, a sa seh chu a nghat zawk a, thawm dang a hriat vang nge tuk thuan kil mai lo in ngawpui ril lam chu a pan leh ta zawk a.

Theipui kung atang hi chuan hnu chhui a hau tak tawh lem lo, a chhan chu, keipui hian a nghawngah sehin a pu tih a hriat a, thisen hmuntina far zeih zuih chu hmuh a awl tawh a ni. Thui pawh kan chhui leh hma chuan hling kara kawr them chu kan hmu leh a. Piah lawka luiteah chuan keipui hniak mai bakah, a sa seh a hnuhna hnuhma chu a langsar hle a ni.

Hetianga a huhoa kan inzui dur dur chuan hlawhtlin chu beisei chi rual a ni dawn lo a. Tichuan, thawm beng chheng siam lo tura hrilhin, keimah chauha hnu chhui chu chhunzawm ka rel ta a. Hmasawn chak a har ngei mai. Fim khur tak chungin hma lam chu ka pan zel a, tun ang hun hi fimkhur ngaih hunlai ber a ni. Ngawi rengin min lo chang dawn nge, eng tiangin nge chet a rawn lak ang, a hnai viau nge…. engmah sawi lawk theih a ni lo, rin dan mai lo chu. Lui kama hnim zingah chuan lungpui pakhat hi a ding luah mai a, bihruk nan emaw, tu emaw lo chan nan chuan duhthusam a ni. Lungpui bulah chuan thil eng emaw phe zauh ka hmu a, enchian tumin, fimkhur leh zualin hma lam ka pan zel a. Lungpui nghenga thil eng emaw awm chu chiang vak loin ka hmu nghal thuai a. Ka han belhchian chuan sapui kut tuara thi ta, ran rual vengtu ruang ngei a ni tih chu a chiang khawp mai.

Keipui chuan a pum ruak tak a hnawh khat tawh tih a hriat hle a, ruang chanve zet chu a ei tawh a. Tunah tak hi chuan a sa seh bul hnaiah hian a awm lo tih ka chiang a. Ka hnung zuitute zinga thenkhat chu sawmin, a rem changlai ber turah, sapui channa tur buatsaih nghal kan tum a. Zan riah kil turin he sakei sual hi a lo let leh ngei ngei dawn a, chu tak chu rem changah ka lo hmang ve dawn a ni.

Harsatna pakhat kan nei nghal a, chu chu thing lian deuh, thangte dawhna tur a awm lo chu a ni. Duh thlan tur pahnih chiah a awm. Pakhatna chu, lui kam leh lam hmun rem chang, ruang lan theihna atanga chan a ni a. Pahnihna chu, ruang chhak lawk, pen sawm ve a hla, lung bang, awm chen vel a sang chu tan hmun a hman a ni. Pakhatna chu ka hnawl nghal a, pahnihna pawh hian duhthu chu a sam lem lo khawp mai, chetsual pawh a hlauhawm khawp ang. Mahse, lui dung chu thui tak a hmuh theih dawn a. Duhthlan tur dang nei miau hek lo, lung bang chu belbul ka tum ta a ni.



Thawm dim tak chung chuan ka tawmna tur chu kan siam tha sauh sauh a. Hnim buk leh hling la khawmin, sakei ka channa hmun tur chu kan thuam zo thuai a. A remchang dawn hlein ka hria, awlsam tak chuan min hmu mai lo tawp ang. Ka mamawh dawna ka hriat avangin kawl-phe-khawn-var, tui um leh pawnpui ka pai sa bawk a, a fuh khawp mai. Ka thiante chuan a tuka lo let leh turin min hawsan a, kei pawhin ka bihrukna hmunah chuan uluk leh fimkhur taka thuin, sakei sual chu ka chang ta khiau mai a ni.

Tui leh chhangin ka inhnawh puar a. Ni sa rum rut leh khaw lum uap churh hnuaia che lo chang lo a sakei sual chan hi namai lo ve tak chu a ni. Ka awmna atang chuan kawrte kam tawn tawn chu uluk takin ka thlir kual pah reng a. Mulukawlh inlar an awm leh awm loh hian thil thui tak a hril a. Tun tumah hi chuan, ruang hi chung lam atangin a lang thei lo a, hei vang hian mulukawlh pawh hmuh tur an awm lo reng reng. Tlai dar nga velah chuan choak pakhatin ruang chu a rawn hmu fuh a, a hnu rei loteah a kawppuiin a rawn fin ve leh bawk a. Mihring ruang han ei mai chu an inthlahrung nge maw ni dawn, choak nupa chu an ti ru riau mai. Khua a tlai chho zel a, ni pawh khaw thlang lamah a liam dawn ta. Choak nupa pawh chuan a tuk lama ruai chu chhunzawmah tiin tin zai an rel ve ta bawk a.

Ramar pa chuan zan a intan dawn ta tih puang niawm takin a rawn khuang al al a, thlang deuh atang Arawn pawhin a lo ‘amen’ pui nghal zat bawk a. Chutiang thawm ka hriat chuan ka thla a muang huai mai, a chhan chu, thil danglam deuh emaw, hlauhawm emaw a lo thlen dawnin ral vengtu tha tak, Arawn hian rang takin ralkhelthawm a chhuah thin tih ka hriat chian em vang a ni. Sakei sual pawh hi a lo hnai a nih phawt chuan, ral vengtu, Arawn hian min hriattir dawn a ni. Zan chu a intan ta. Tun hun hi sakei sual lo chhuah hun tur a ni a, a ril a tam tawh hle dawn a ni. Uluk leh fimkhur takin, sakei sual lo let hun tur chu ka nghak ran a, hmuh hmaih leh hmuh sual neih a thiang lo a, thawm neih a chi hek lo. Engmah hmuh tur a awm lo a, a reh ruih mai, Arawnin a riahna tur thing zar bela a thla zap thlawk ri tih mai lo chu.

Khaw thim atanga rei lote hnuah chuan vanneihthlak takin thla a lo chhuak a, luikam vel chu ka hmu leh thei ta bawk a. Chhun lam sava thawm a reh a, zan lama chaw zawng chi an rawn inlar ve thung a. Zan chu a rei chho zel a, thawm hriat tur pawh a tlem chho zel a. A tawpah phei chuan khauchher thawm tak ngial pawh hriat tur a awm tawh lo, thlan mual ang maiin a reh ta tlawk tlawk mai a ni.

Ruang awmna lam chu uluk takin ka thlir reng a, sakei ei bang, mitthi lu chu ka awmna hmun atangin a lang thei lo hlauh chu vanneihthlak ka ti ang reng khawp mai. A chhan chu, sakei sualin a hmai vel chu a seh thler dei duai a, a chuar ten tun bawk nen, hmuh hrehawm tak a ni.

Vawilehkhatah zan reh vung vung karah chuan ralvengtu, Arawn chuan ralkhel dar a rawn tiri a, ralkhel thawm dang dangin a rawn zui nghal zat bawk a. Thawm lo chhuahna chu ka awmna atanga mel chanve vel niin ka hria. Sakhi tial chi pawhin thlabar tih hriat takin thawm a rawn chhuah a. Biakbairawk pawh chuan fiah leh thiang takin, ‘inring rawh’ ti niawm takin a rawn hram a. Ral vengtu, ka thiante chuan engemaw hmuh an nei tih a chiang a, an hna an tlin ngei mai. Sakei sual a lo hnai tih chu hai rual a ni ta lo.

Ralkhel thawm pawh chu a zawi chho tial tial a. Chuti a nih chuan, sakei sual chu an hmuh phakah a awm tawh lo a, ruang awmna lam panin a lo hnai zel tih chu ka chiang hle a ni.

Kawrte ding lam chu uluk leh zualin ka en kual reng a, engtiklai pawhin sakei sual hi a lo lang thut thei tih hriain, ka inring ngei mai. Mahse, engmah hmuh tur a awm lo. Ka sana ka han en a, darkar chanve vel chu a liam leh tawh, Thla engah chuan ka sana chu chiang takin ka hmu thei a, minute 45 a ral leh a. A mak hle mai, sakei sual chu rawn inlan a hun tawh hle a ni. Mel chanve chu minute sawmli panga chhung chuan a thleng hman tur a ni.

Hlauhawm lo thleng tur hriatna mak tak mai ka nei ta a. Hetiang thil hlauhawm thleng tur hriatna hi kan nei vekin ka ring a, tun hma pawhin vawi eng emaw zat, he hriatna avang hian India, Burma leh Africa rama ngawpui tam taka ka ram vah velnaah thihna ka lo pumpelh tawh a. Tun tumah pawh hian hlauhawm lo thleng tur chu chiang takin ka hria a ni. Rinhlelh rual a ni lo. He hmunah hian ka awm tih theih tawpa thup tuma kan beihna chu engmah lo a chang ta. Zan khaw tlaivar dawn dawn, dar kar tam tak, che lo chang lo a ka beihna chuan awmzia a nei ta lo. Chu mai pawh chu a ni lo, ka sakei sual chan ngei chuan tunah hian min veh them them a, eng hunah pawh min zuan thut thei a ni tih chu ka chiang khawp mai.

Hetiang ang hun raltiah hian rang tak leh fim taka ngaihtuahna hman a ngai a, chu chu thil awlsam lah a ni hek lo. Tunah pawh hian ka hlau hle tih chu ka zep hauh lo. Ka hmul thi a ding nghal sung sung a, ka thlan a tla nghal bawk a. Ka sa chan chu kawrte lamah a awm lo tih ka hria a, ka hnuai lam, a lo kalna tur nia ka lo rin lawkna lamah a awm lo tih pawh ka hria. Ka awmna atang hla vak lo, hnim buk kara biruin, ka che vel chu min lo thlir reng a ni ngei ang. Ka din hmun hlauhawmzia chu ka hre chiang ta ngei mai. Tan hmun atan a lung bang awm che vel ka hman chuan ka khaw hawi a dal a, thingthi chuan ka hmu thei mai thei. Mahse, silai chelek a harsa dawn a ni.

Hetiang thil hi a thleng thei a ni tih ngaihtuahna chang ka hre lo chu ka rilruin anchhia ka inlawh mawlh mawlh a. Ka ngaihtuah kim loh avangin tunah hian din hmun hlauhawm takah ka ding a ni. Mit khap kar lek ka inngaihtuah buai lai chuan, ka chhak lawk atangin lung thil a lo tawlh tla ham ham a, eng vanga lung thil chu lo tawlh thla nge a ni tih chu ka hre chiang ngei mai. Sakei sual chuan min zuan tluk tawp tumin a ke chheh a siam rem a, bawk khup du chunga insang marin, min rawn zuan dawn a ni. A chiang lutuk.

Muangchan a hun tawh lo. Darkar tam tak che lo chang loa ka awm avangin ka ke te chu a mu chuah chuah a, thingthi ti tih chungin ka rifle .405 chu a cheng kauin, ka lek kang nghal vat a. Tlemin ka ding mar deuh a, ka tan chhan lung bang, awm chen vela sangah chuan ka silai chu nghatin sakei awmna lam chu ka hmu thei ta a. A rapthlak ngei mai. Ka awmna atanga pen nga vel leka hnaiah, keipui chu min zuan mai tumin a lo bawk phek vung a. Kan han inhmu phut chu mak tiin kan meng phar dun nasa hlein ka hria. Sakei sual chu rapthlak takin a rum hum hum a, min rawn zuan nghal mai dawn niin a lang. Inngaihtuahna hun a awm tawh lo. A che hmasa zawk zawk a ni mai. Rang lutukin ka rifle chu ka darah ka nawr nghet a. Ka hmet puak nghal dur a, chutih rual chuan sakei sual pawh chuan rapthlak taka rum hum hum chungin min rawn zuan ve nghal a. Sakei sual rum hum thawm leh ka rifle puak ri chu a ringin a rapthlak ngei mai, kum tam tak liam hnuah pawh he thil thleng ka ngaihtuah chhuah chang ni hian, hlauin ka hmul thi a la ding fo thin a, mang lama ka hmuhte hian hlaua khurin ka harh hlawl a, thlan chhiain min lo bual huh vek thin.

Lung bangin min hliah deuh a, chu chu ka vanneihna a ni. Sakei sual chuan min rawn zuan nghal a, tlemin ka kun hman hlauh bakah, silai muin a deng fuh nge ni, a tum angin a zuang thei bik lo a, ka silai hmawr erawh chu a ke hnung lam chuan a rawn pal a, hum nghet zo hek lo, thlang lamah a leng thla lawp mai a, a kawm lei deng zawng, a kua van lam hawiin, ruang awmna bul lawkah chuan a leng thla nawlh a. Rifle-in lei a thlen hmain sakei sual chu a tla thum dup a, vawi hnih zet a inbin leh a, a rum pawh a rum tawh lo, kawrhte chep zet chu a tum aia hmaah a thleng thla a.

Thil thlen dan chu a rang em a, ngaihtuahna hman zui dan tur pawh ka hre meuh lo. Ka hriat chhuah hmasak ber chu hmanrua ka nei lo a, kut lawngin ka awm tih hi a ni. Sakei sual chu min rawn beih tumin a lo let leh ang em tih chu ka rilruah a lo lang nghal a. Rifle la tura ruang awmna lam pan lah chu a hlauhawm lutuk. Hliam tuarin kawrte kam leh lam, hnim buk karah a tawm pawh a ni thei, chet lak dan tur chu ka hre lo a. Thih leh thih tiin silai awmna lam pan chuan, a biling a balangin ka tlan a. Sakei sual chuan rum chunga min rawn beih ngei ka ring a. Mahse, ka hlauh ang chuan engmah a thleng lo. Rifle chu chharin, a hmaa ka tan hmun lung bang panin, bak lengin ka phe leh nghal a. Mit khap kar lek a ni nain, rei ka ti tak zet a ni.

Ka silai chu ka en chiang thuai a, ka vannei ngei mai, chhia engmah a awm lo, a tlakna lamah a kawm a insawh khem deuh tih mai lo chu. Rang takin mupui dang ka thun leh nghal zat a. Sakei sual kha ka kap fuh nge fuh lo pawh ka hre lo, khatiang khawpa hnaiah ka thelh a nih chuan a nuihzat thlak loh khawp ang le. Lung bang bul, ka dinna sirah chuan thil engemaw tak hian ka mit a la riau mai a. Ka chhar a, a la lum deuh vat vat a, ka’n enchian chuan sakei beng a ni tih chu a chiang reng. Thisen a kai meuh lo tih ka hmuh chuan lungawi lo tak ka ni. Kha tih laia ka rilru put hmang kha, hmun sawma thena hmun khat pawh ka sawi thiam lo. Hmai si dawnin kan inhma chhawn a, silai kap thiam leh kap thang inti tak hian, hliam tak ngial pawh hliam loin ka thelh a nih chu. Ani chuan a bengah hliam chhe te tuarin, ni hnih thum hnuah a dam leh mai dawn. Amaherawhchu, ka chet dan nuihzatthlak loh tak avang hian ruang kalsan tawh, a kuang bang zut nawn tura let leh that lohzia chu a zir chhuak ve ngei ang.

Thil tha lo tak pakhat chu, he thil thleng avang hian a fing phakar leh zual dawn a, chu vang tak chuan a hlauhawm leh zual dawn tihna a ni. Mihring a seh hlumte chu tukthuan atan emaw, zan riah atan emaw, a theih tawpin a ei nghal ang a, a kalsan tawh dawn a ni. A ril a tam leh hunah a sa seh ruang awmna pan tawh loin mi dang seh tur a zawng tawh dawn a. Tun hma zawng aiin mihring a seh ngun tawh dawn. A bial pawh a zauh ngei ngei dawn tih ka ngaihtuah chuan anchhia ka inlawh mawlh mawlh a. Beisei ngam si lo, beisei ru deuh chungin, ‘a lo let leh mahna’ tiin ka inralring ve reng a. Khua a lo var chuan he hmuna min hruaitute kha an lo thleng ve leh a. Thingpui sa ver vawr leh chhang tharlam taka inhnawh puarin, vaihlo ru khak mai chu vai belah ka’n beng a, chawlh hah dam pahin ka zu ta veng veng a, ka hahdam huaiin ka hre nghe nghe. Ka lung zawng a awi thei mawlh lo. Mahse, tlema tlemah ka thi thelh a, hlauhawm thleng tur hriat lawkna chhawr tangkai lo ila chuan sakei sual khan tukthuanah min hmang ngei awm si a tia ngaihtuahin, ka inhnem ta vel mai mai a. Ka lungawi loh rual rualin ka lawm ru ta phian a.

Sakei lumna chu kan pan a, thisen far hmuh tur a awm ring lo chung chuan ka mit ka len ru ve reng a, ka rin ang ngeiin thisen far hmuh tur reng a awm lo. Hmai chhan titiha kan han in hmu phut kha kan phu nasa dun bawk a, kan tum kan hlah ve ve a ni ber mai. Ani chuan engtin mah min hliam lo a, kei chuan a beng ka kah hek sak kha maw, tiin, ka che tha zawkah ka ngai a. Anchetty khuaa ka hlawhchham dan han sawi vel chu ka chak lo ngiang mai, chu tah, Gundalam-ah sawi a ngai leh ang a, zah khua a sei dawn lutuk. Anchetty khaw mipuiten min lo thlamuanpui ve em em laia kut benga ka hma chhawn tur chu ngaihtuahin ka zak ngawih ngawih a, tlan bo daih te ka duh rum rum hial a ni.

Gundalam khuaah chuan ni sawm dang ka cham leh a, ka cham chhung zawng chuan tawktarh atana ka hman, lawi pa tuai pathum chu ka thlung kual ngun ngang mai, beiseina chhete bak ka nei lo a, ‘vanneih thil thuah a to mial mahna’ an tih ang deuh kha a ni awm e. Sakei sual hnu hma thar hmuh tumin ka nileng thak thak reng a. He lai ram bial vel chu ka luh chhuah ngun hle a ni. Chhun lamah chuan pawl hrang hrangah inthenin, sakei hnu hma thar hmuh tumin pa ho chu an feh chhuak thin a, mahse, kan hah thlawn a ang khawp mai. Zan lamah chuan tui tlan tur awmna hmun hrang hrangah ka insuan kual reng a, ramsa tui halin an tlan duh awm deuha ka ngaih chu hmaih ka nei lo reng reng, tuitai putna hmun leh sih pawh ka fang chipchiar em em a. Theih tawp kan chhuah chung pawhin sakei sual hnu hma engmah hmuh tur a awm lo. Mi dang tumah a seh thawm hriat a la ni lo bawk. Thil pakhat ka rilruah a lo lang hlawl mai a, sakei sual hian he lai ram hi a him tawk lo tih a hria a, hmun him zawk, a chanchin la hre lote chenna lamah a inthiar fihlim a ni ngei ngei ang.

Ni sawm pakhat zet kan vah vaih hnu chuan Gundalam chu chhuahsanin, Anchetty khua atang Denkanikota khaw lam panin ka chhuak leh ta nge nge a. Heta tang hian Hosur khua ka pan leh a, ka thian, chhiahkhawntu hnenah kalin ka thil tawn chu chipchiar takin ka hrilh fai vek a. Ani chuan sakei sualin thawm a rawn neih veleha hrilh nghal min tiam a, tih tur dang ka nei tawh lo. Helai ram vela cheng mipuite himna chu ka mawhphurhnaah ka ngai nghet tlat a, Bangalore lama haw pawh ka chak loh phah hial a ni.


Thla nga a liam leh meuh chuan, ka thian, chhiah khawntu hnen atangin lehkha thawn vawi thum ka dawng hman a. Coimbatore District huam chhunga Cauvery luipui ral hla deuh takah mihring seh ching a inlar tih te, chu ai maha hla zawk, Mysore State huam chhunga sakeiin mi a seh chanchinte a rawn tarlang a. A lehkha hnuhnung bera a rawn sawi phei chu a hla tak a ni.

Boruak muanawm taka a kal zel lai chuan ka hlauh ang ngeiin, a tawp a tawpah chuan chanchin tha lo ka dawng ta nge nge a, rei a awh loh hram ka beisei. Kan sakei sual chu Gundalama khuaah lo lang lehin, amah vanga thi chu pariat lai an ni tawh a. Lehkha thawn ka dawn hnu lawkah chuan Sulekunta khaw puithiam, upa ve tawh tak, Temple-a cheng chu a rawn seh leh ta mai a. A huangtau sawt dan hi pui tak a ni. Hetianga ngampa taka a khawsa chho zel tur hi rang taka tihtawp a nih loh chuan nunna tam tak hloh a ni dawn tih chu a chiang reng. Hmanhmawh taka Sulekunta khua pan turin min rawn ngen leh ta a.
An sawmna hmanhmawh tak mai chu a tul lem lo niin ka ngai. A chhan chu, he sakei sual bei leh tur hian ka inkau reng a, a rukin ka inpuahchah reng a, sawmna ka dawn atanga darkar hnih pawh a ral hmain Jowlagiri pan tur motor-ah chuan ka thu fel than tawh a ni.

Vanneihthlak takin, kan chuanna motor-ah chuan, Sulekunta khaw puithiam chunga thil thleng, mit ngeia hmutu chu a chuang ve a, chipchiar takin thil thlen dan chu min hrilh a.

Patling rual khat hian sakhaw serh leh sang thilah Sulekunta khaw daia Temple tlawh tumin an kal a, Temple an thleng tep tihah chuan, aw hniam leh thum taka sakei ngur thawm an hre thut mai a, an piah lawka bungpui kung bula sakei lian tak zuang zawk chu an hmu bawk a. Sa himna zawngin, a rang a rangin Temple-ah chuan an tlan lut thuai a. Temple ruak huai mai leh luahtu awm lo an han hmuh chuan mak an ti ngei mai. An han hawi kual deuh a, an thil hmuh chuan a barakhaih hlawm hle a ni. Bungpui kung chu an hma chiahah a ding luah a, hlau chung chung chuan thisen chhuahna hmun, bung kung chu an hnaih hret hret a. Piah deuh lawka puithiam putar ruang, thisen nena inchiah nuai mai chu an va hmu ta hlawm a. A landan chuan, sakei hian Temple-ah puithiam chu luh chilhin a hnuk chhuak a, zan riah atan hman a tum a, a awm ti tha lai pawh tlem a zawng chu a ei hman a, chutihlai tak chuan biakzin rual khat hian an phawk ta niin a lang.

Uluk taka a thu sawi ka ngaihthlak hnu chuan sakei chu an hmu chiang em, a beng a hek em, tih leh zawhna dang dang ka zawt a. Khatih hunlai khan hlauh luatah an chiai nasa lutuk a, sakei pianzia pawh chiang takin an sawi thei lo a ni awm e.
Ka hnung zuitu mi pathumte nen chuan hmanhmawh takin Sulekunta khaw lam panin kan kal zel a, tlang kawng chhuk chho bum boh tak, kal harsa khawpa raw tamna hmuna kan inzui diah diah chu sakei sual khan min hmu a ngem tia ngaihtuah chung zelin hma lam kan pan zel a. Thil dang lam deuh hriat tur leh hmuh tur kan tawng lo. ‘Marawhchu, piah deuh a sai rual tlan thawm kan hria a, khual zin then khat chu sai ho hian an umin an tibuai fo thin a, sai sual chet dan ngaihnawm tak tak sawi tur pawh a tam khawp mai, mahse chu zawng, kan thupui ber a ni lo.

Khua a tlai chho zel a, riahna tur buk mumal kan khawr hman loh avangin Temple-ah ngei mai chuan riah kan tum ta a, tum dang ang chu ni se helai hmunah kher hi chuan kan riak hauh lo ang. Mahse, duh thlang thei din hmunah kan ding lo a, zan thim hnuaia kal ai chuan, meipui chhep hluah ila a him zawkin kan ring tlat a ni. Ka silai mu chu uluk taka thunin, inring tak chungin ka thiante chu ka veng a. Rang takin anni chuan thing tum an la khawm zung zung a, mei an tuah alh nghal a, mei eng hi taksa lum nan mai ni loin, ramsa hlauhawm laka min vengtu tha tak a ni a. Thla a lan loh avangin meipui chu a tangkai dan a thuah hnih hle nghe nghe a ni. Hetiang kara sakei sual pel chu a hlauhawm rual rualin hlawhtlin a beiseiawm lo a. Rei lote hnuah chuan kan meipui chheh chu a alh ta hluah hluah a, meiin a en phak bak erawh chu thim chhah tak a ni thung. Thim chhah karah chuan kan ramsa sual chu khawiah emaw a awm ngei dawn a. Kan piah deuha sakhi hawk dar dar thawm leh sazuk hram thawm chuan hlauhawm a hnai lem lo tih a entir a, ngaih pawh a ngam ta deuh.

Zanlai atang chuan pawl hnihah insiamin, darkar thum dana ral ven inchhawkah kan ti a. Ngaih that lohna turin engmah a thleng lo nain, fimkhur luat a awm lo kan ti a ni. Tin, kan piah deuh hleka sai rual lakah pawh kan inven a ngai a, an thawm lah chu a lo hnai deuh deuh niin a lang. Zing khawvar hma, dar hnih velah chuan sakhi pakhat hian ralkhel thawm a rawn chhuh a, mahse, thawm hriat tur a awm chhun zawm loh takah chuan, keite vak velin a thawng harh a nih ka ring a. Zing dar thumah chuan ka thuihhruai pahnihte chu ral veng turin ka kai tho a, ka chau deuh nge ni ka muhil nghal bawrh bawrh a. Zing ni chhuak chibai buk nana ram arpa khuang chuan min kai tho thuai a, han mut belh leh deuh sak chu chakawm tak a ni.

Thingpui sa ver vawr leh chaw tharlam tak kan ina kan han ei meuh chuan kan harh sawng sawng a. Bungpui dinna, puithiam putar ruang an hmuhna hmun chu chik takin ka fang kual a. Chhun lamah mulukawlh rualin, zan lamah chinghne ko ham rualin puithiam putar ruang chu a dit fai hneh ngang mai. Ruh filh theu thua tih mai loh chu hmuh tur dang a awm lo. Puithiam putar hian he Temple hi kum sawm li chuang zet a lo enkawl tawh tih chu ka hre chhuak zawk a, ka lainat hnu hnawh hle a ni.

Darkar khat zet zawt chu sakei hnu hmuh tumin kan tei kual a, hnu hma thar hmuh tur a awm lo a, rei deuh tawha hnu hma erawh kan hmu thung. A hniak hnu hlui atang ringawt chuan hmana sakei sual, hmai si dawna ka tawn kha a nih leh nih loh ka fiah thei mai lo a. Zing dar kua a lo nih meuh chuan, mel sawm hnih pathum zeta hla, Gundalam khaw panin kan chhuak leh der tawh a, kan tha a tha tlang bawk a, tlai dar nga velah chuan Gundalam khua chu kan lut hman der a ni.

Ka innghah fel veleh sakei sual chanchin chu hriat chian tumin tual chhung mite chu thu eng eng emaw ka zawt kual a. Ran rual vengtu pakhat, sakei sual nen kan intawn tum a, tawktarh a tana ka hman, lawi pa tuai buaipuitu khan, a hriat ang ang chu chichiar takin min hrilh zung zung a. A thianpa, ran rual vengtu ve bawk nen chuan an ran rualte chu uluk takin an kilkawi a, a thianpa chu inthiar turin a kal a. Tichuan, keipui lian zet mai, beng leh lam bul chuan zahngaihna tel miah loin a lo khuai nuai ta a ni. Chu pa chu vawi khat chiah a te chhuak a, a hrawkah nghet taka a seh avang chuan thawm dang chhuah zui loin a thi nghal a ni awm e.

Hriat ka hlauh ruk tak, hriat chian ka duh em em bawk si chu ka hre ta. Tu dang a ni lo, ka hmelma hlun ngei kha a ni tih chu ka chiang a, a tawpah chuan a lo let leh ta nge nge a nih chu, ka lo rin ang ngeiin. Tun hma zawng aiin a fing phakar tawh a, chu pawh keimah vang. He sakei sual hian lawi emaw, bawng emaw a bei ngai lo a, lawi tuai tawktarh hmanga thlem chhuah tum chuan awmzia a nei lo a, hun khawh ralna mai a ni. Tun hma ang deuha kan intawng leh te a nih ngawt loh chuan ka hmelma pa chan hi a tha zawk a. Tichuan, inpawmchilh huamin, hnu hma thar hmuh beisei tak chungin ka hnu chhui chu ka chhun zawm nghal char char a. Sakei sual hniak hnu chu hmun tam takah ka hmu a, a bik takin Gundalam luipui kam velah chuan hmuh tur a tam zual a. Thla nga liam taah khan kap fuh ni ila chuan, mi panga zet hian nunna an chan dawn lo a ni tih chu ka ngaihtuah a, tlawm taktein ka tlawm a ni. Phuba zawng ka la dawn khawp mai.

Ni thum ni, chhun lai hawl velah chuan Jowlagiri, mel sawmthum zet a hla atangin zualko an lo thleng hlawl mai a. Jowlagiri khuaa Forest Bangalow vengtu, a ruang chanve zet sakei sualin a ei thu an an rawn thlen a. Nimin maia thleng a ni nghe nghe.
Sakei sual chuan Gundalam emaw, Sekuntala khua emaw, a rawn pan leh ka beisei ru ran a. A chhan chu, hmelma pa hian mihring a seh zan bak chu a awmna ngaiah a awm duh tawh lo a, hmun dangah a inthiarfihlim nghal hmak zel a ni. Ka hnung zuitute leh zualkote nen Jowlagiri khaw lam pan chuan hmanhmawh takin kan chhuak nghal a. Zualko kalte hian mel sawmthum panga zet chawlh lai lawk awm loin an lo tlan thleng thak a. Anmahni chauha kir leh aichuan, kan ruala let leh chu an duh zawk a. An hah khawp ang le.

Tlai ni tlak dawn ruaiah, Sulekunta khaw dai fema Temple chu kan thleng leh a, khua a thim takah chuan, a hmaa kan tih dan ngai bawkin ral ven hna chu kan thawk leh a, a hma aiin kan tam tawh a, patling sawm pahnih rual zet kan ni a, thla pawh a muang deuh zawk.

Leng len hun vel atang chuan piah deuh, mel chanve vela sakhi leh ramsa thenkhat chuan a khat tawkin ralkhel thawm an rawn chhuah zauh zauh reng a, keipuiin a kawppui tur zawnga rawl a chhuah ri pawh hriat tur a awm a. A hnu rei vak loah chuan, kan bul hnai lawkah sakei thawm chu kan hre leh ta mai a. Tui taka mut chu a beiseiawm dawn lo tih chu a chiang leh ta. Keipui hian kan meipui chheh chu a rawn hmu a, mihring kan awm ngei a ni tih hriain, zan riah tui tak hmuh beiseiin a lo kal hnai zel ni ngeiin a lang. Kawppui tur zawnga awrawl chhuah reng chungin Temple chu vawi hnih a hel kual a, a ngur leh chhur chhur thin.


Ka vanneih chuan tun hun hi hun tha a ni dawn tlata hriatna ka nei a. Tichuan, sakei pa hram ang chiahin Sakei sual kohna chu vawi hnih ka chhang ta a. Chhanna pawh kan hre rang khawp mai. Fimkhur taka ka tih loh chuan kan zavai atan a hlauhawm dawn a. Ka hnungzuitute chu ring tak taka tawng turin ka hrilh a. Sakei sual ril tam leh kawppui mamawh em em chu, khawvar kan nghah chhuahpui theih hram ka beisei, thing tuah tur lah chu kan nei tlem tawh ang reng viau leh nghal.

Khawvar hma deuhin vawi khat chu kawppui tur zawngin rawl a chhuah leh a. Lei lung a lang thei ta maw tihah chuan, rang takin Jowlagiri khaw lam hawiin ka chhuak nghal a, ka awmna atanga mel chanve velah chuan thakthing kung lian deuh tak a ding a, he lai hmun hi rawlthar pakhat, kum kal taa a sehna hmun kha a ni. Thakthing kung chu tan hmun siam nan a rem chang dawn hlein ka hria a, ka pan ding nghal nalh a ni.

Thing awmna chu him takin ka thleng a, feet sawm pahnih vela sangah chuan hmun rem tak, hahdam taka thutna tur a awm hlauh bawk a, kan hawi vel a, khaw thlir pawh a remkhawp mai. Ka hnuaia kawng chu thui tak a hmuh theih a. Ka inpeih ta ngei mai.

Muang changin, ka chuapa leng theih tawkin boruak chu ka’n hip lut raih raih a, sakei awrawl ang chiahin, keipui sual, ril tam leh hur chu ka ko leh ta a. Chhanna reng a awm lo. Ka ngaih chu a tha lo tan deuh a, khawvar rual khan hmun him lamah a lo inthiar fihlim daih pawh a ni thei. Temple velah khan a la biru anga, kan zinga tu emaw ber chu chhinchhiahin, pawna a lo chhuah hun a chang anga, tuk thuan tui tak a beisei pawh a ni mai thei bawk. A nih lo vek chuan, piah deuh lawkah a dang ro hnawn tumin tui hmun a pan a ni thei.

Sakei pa aw rawl hmang chuan keipui chu ka han ko nawn leh a. Chhanna hriattur a awm chuang lo. A tam thei ang ber boruak hip lutin ka ko leh a. A ringin, a fiah fai tha khawp mai. Ral atangin keimah ngei pawhin hria ila, sakei pa rawl ngei a ni ka tih ngei ka ring. Danglamna a awm lo. Ka kohna chu hlawhtlingin, chhanna ka hmu ta, Temple lam atangin. Ka awmna lam panin, kawppui thar tawn ngei tumin a lo hnai zel a. Rei lote hnuah chuan keipui chu ka han ko leh a, rang takin a rawn chhang leh nghal zat a. Ka awmna lam panin a lo hnai zel tih ka hriat chuan ka lawminka phur ngei mai.

Vawi hnih dang ka han ko leh a, a chhang ve ve. Pen zahnih vela hnai a lo thleng tawh a nih hmel. Ka rifle chu uluk taka lekin, thawm lo chhuahna lam chu ka en reng a. Second sawmthum ral hmain a lo thleng ngei ngei dawn tih ka hria, ka chhiar tan nghal a…. 1..2..3..4..5 ka chhiar chho zel a,..27 ka thlen rual chiah chuan ka hmelma hlun chu a ze ropui tak nen, ka hmaah ngei chuan a rawng lang hlawl mai a. Kawppui thar tawn ngei tumin a mit a len vel ruai bawk a. Ka awmna thing zar atang chuan a beng leh lam bul tut pawh chu ka hmu chiang ngei mai. Hai rual a ni lo. Hun kha leh chen thi leh thau pawlha ka lo zawn ka lo zawn, mang ang leh zak taka min siamtu chu ka zahngaihna hnuaiah a kun ve ta. Tun tumah hi chuan tih sual a thiang tawh lo hrim hrim.

Hma lam pana a kal zel tur tihdin nan, hniam leh thum takin ka ngur ta chhar chhar a. A ding nghal chawt a, chutih rual chuan makti leh hrilhhai takin chung lam chu a rawn en chho nghal ho a. Ka rifle pawh a puak nghal thuai a. A chiang ngei mai. A mit leh mit inkar, a chaldarah tak mai chuan, .405 ngen mu chuan a deng nghing lawih a, hma lama zuan tum niawm tak hian a lang a, chutah, mupui bawkin ka han nawn leh sak a, pen khat pawh a pen leh lo a, chal chang pawh a nei hek lo. Sakei phaw zawngho chuan a mu hnihna hi chu tul lo an ti viau ngei ang.

Jowlagiri Sakei huai, nun rawng leh tual thattu chu, tho leh tawh lo turin, mualpho taka a let hut mai ka han en chuan ka khawngaih lek lek a. Ka chet dan kha infiam mi tih atan a mawi lo deuh riau a hriain ka inthiam lo deuh hlek a. Mahse, nu nau pawi sawi lo nunna a lak dan te, puithiam putar a nghaisak dan ka ngaihtuah chhuak thuai a, ka inthiam lo lem lo.

Sawi tur a la tam khawp mai. Sakei huai che lo chang loa thal hual mai an han hmuh meuh chuan, patling sawm pakhat zet chu hlim leh lawmin a zuang zawk zawk mai a, an hmel hmuh a nuam ngei mai. A ke hnung leh hma chu phuar kawp ve vein, mel sarih zet a hla, Jowlagiri khua chu kan pan leh ta a ni. Sakei huai tihhlum a nih thu hi tumahin an la hriat loh avangin kawng lakah tumah hmuh tur an awm lo a. Khaw chhung kan lut a, sakei huai ruang an han hmu chu an lawm em em vek a, chanchin pawh a darh chak ngang mai. Hun kha leh chen mangang taka awmtirtu, an hmelma pa che lo chang loa a let bul mai chu deuh sawh leh hmusit takin an en a.

Piah deuhah chuan thingpui sa ver vawr ka in a, chaw ka han ei leh meuh chuan ka harh huai a. Tichuan, hun rei tak ka lo veh tawh, pawi sawi lo nunna tam tak latu ka tuk zal a, phuba ka laksak tih ngaihtuah rauh rauh chungin, lung muang takin in lam panin ka haw ta a ni.


Author : Hlimtea Tlau

12 Feb. 2017

Aside | Posted on by | Tagged , , , , | Leave a comment